Heeft schuldgevoel een functie? Natuurlijk. Schuldgevoel kan bijvoorbeeld een seintje zijn dat je je gedrag aan moet passen. Maar wat doe je als schuldgevoel je verlamt? Hoogste tijd om in te grijpen.  

We kennen het allemaal, dat knagende stemmetje achterin je hoofd dat even komt melden dat je iets niet helemaal goed hebt gedaan. Bam! Schuldgevoel. Soms is dat terecht. Die zak chips is ineens leeg, terwijl je nog zo met jezelf had afgesproken dat je wilde afvallen. Je beste vriendin is in tranen omdat je haar een rotstreek hebt geleverd. Je kat wordt ziek omdat je hem niet op tijd ontwormd hebt. Schuldgevoel werkt dan als instrument om je gedrag bij te sturen. Je hebt iets niet goed gedaan en dat ga je in het vervolg anders doen. Althans, dat neem je je voor.

Onterecht schuldgevoel

Anders wordt het als je je schuldig gaat voelen over zaken waar je helemaal niks aan kunt doen. Ik kan er niks aan doen dat mijn zoon depressies heeft. Maar ik voel me er wel schuldig over. Ik had nooit iets met zijn vader moeten beginnen en waarom kom ik uit een familie waar iedereen last van depressies heeft? En hoe haal ik het dan in m’n hoofd om zelf een kind te krijgen? Dat soort gedachtes. Of een kind dat zich schuldig voelt omdat zijn ouders gaan scheiden. Had hij maar beter z’n best gedaan op school. Zich thuis beter gedragen. Dan zouden z’n ouders vast niet gaan scheiden. Vul maar aan, vul maar in. Iedereen kent dat soort schuldgevoelens, jij ook denk ik. Ze slaan helemaal nergens op en zorgen er alleen maar voor dat je je nog rotter gaat voelen.

Controle?

Als ik er met een afstandje naar kijk, naar die schuldgevoelens, dan kan ik niet anders dan denken dat ze een soort vals gevoel van controle geven. De onbewuste redenatie gaat volgens mij als volgt: er is iets waar ik niet blij mee ben en waarvan ik rationeel weet dat het niet mijn schuld is. Maar als ik me nu wel schuldig voel, geef ik mezelf controle. Als ik het immers anders had gedaan, dan was de situatie ook anders geweest. Had ik geen kind met depressies gehad. Waren mijn ouders niet uit elkaar gegaan. Schuldgevoelens uit onmacht dus.

Wat zeggen de experts?

Als je de literatuur leest over schuldgevoelens, dan kom je er allereerst achter dat schuldgevoel echt heel veel voorkomt:

Onderzoekers schatten dat mensen ruwweg twee uur per dag een milde vorm van schuldgevoel ervaren, vijf uur per week een gematigde vorm en drieënhalf uur per maand een ernstige vorm. In sommige gevallen blijven schuldgevoelens jarenlang bestaan en soms zelfs tientallen jaren.

En schuldgevoelens die jaren blijven hangen zijn natuurlijk ongezond. Ze kunnen verlammend werken en zelfs tot depressie leiden. Waarom schuldgevoel bij de één zo lang blijft hangen terwijl de ander het van zich af laat glijden – ik weet het niet. Het zal wel aanleg zijn, te maken hebben met je opvoeding, met wat je mee hebt gekregen in je leven. Feit blijft dat je er in ieder geval van af moet zien te komen. Voordat het je ziek maakt.

Loslaten

Loslaten dus. Makkelijker gezegd dan gedaan natuurlijk. Eerste stap is wat mij betreft altijd: kijken waar die schuldgevoelens vandaan komen. Wat ligt eronder? Vaak is dat angst (bijvoorbeeld angst om de controle te verliezen) Als je weet welke angst er bij jou onder ligt, geeft dat inzicht en kun je aan de slag met die onderliggende gevoelens. Als je die hebt opgeruimd zul je zien dat het schuldgevoel ook minder wordt en op den duur zelfs helemaal verdwijnt.

Excuses

En de terechte schuldgevoelens?  Wat doe je daarmee? Wat dacht je van je verontschuldigingen aanbieden? Je kat is daar verder niet echt mee geholpen, maar die heb je uiteraard al lang naar de dierenarts gebracht en hij is inmiddels weer beter. Dat ontwormen vergeet je nooit meer. Met die vriendin ga je natuurlijk een goed gesprek aan, leg je uit waarom je je zo gedroeg en bied je je excuses aan. En die zak chips die ineens op was? Tja. Kwestie van lief zijn tegen jezelf (boos zijn heeft niet zo heel veel zin) en geen chips meer in huis halen als je aan de lijn wilt doen.

Ik ben benieuwd, hoe ga jij met schuldgevoelens om? Heb je nog tips voor ons?

photo credit: jspad via photopin cc

Laat een antwoord achter

Je e-mail adres wordt niet gepubliceerd.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.