Bij de term ‘kunstzinnige therapie’ krijg ik een beeld voor ogen van mensen in lange gewaden en vage strepen als schilderij. De ergste vorm van geitenwollen-sokken-therapie. Dat vond filosoof Alain de Botton ook, dus heeft hij een alternatief bedacht. 

Volgens de uitleg op Wikipedia is de traditionele vorm van kunstzinnige therapie: “…een therapievorm, die tot doel heeft door diverse kunstvormen (tekenen, schilderen, boetseren, muziek) een veranderingsproces bij een patiënt in gang te zetten.” Jaiks. Sinds kort is er een tweede vorm van kunstzinnige therapie geïntroduceerd: kunst als therapie. Klinkt hetzelfde, maar werkt anders (lees: geitenwollen-sokken-loos).

Alain de Botton en kunst

Volgens filosoof Alain de Botton doen musea er niet goed aan om kunst vanuit historisch perspectief ten toon te stellen. De bijschriften in musea beschrijven meestal door wie een kunstwerk gemaakt is, wanneer, van welk materiaal en waar het allemaal al tentoongesteld is. Wat veel mensen volgens De Botton liever willen weten, is welke gevoelens en ideeën er van een kunstwerk uit gaan. Kunst is, zegt deze filosoof, vooral bedoeld om ons helpen om te gaan met levensvragen. En dat zijn we, of liever gezegd de musea, vergeten: “Art has lost its ambition to act as a didactic force helping you to live and to die.”

Emotioneel volwassen worden met kunst

Kunst als therapie dus. Daarbij ziet De Botton therapie niet als een methode om de hele tijd ‘waanzinnig’ gelukkig te zijn, maar meer als hulp bij emotioneel volwassen worden. Hoe ziet die hulp er dan uit? De filosoof noemt een paar voorbeelden (die je uitgebreid kunt bekijken in de video onderaan), zoals:

  • Kunst legt situaties en momenten vast die goed zijn om te onthouden (zoals een zomerse wolkenlucht om je op te vrolijken op een regenachtige winterdag).
  • De kunstwerken die veel mensen mooi vinden, zoals Monet’s waterlelies, stralen hoop uit. Hoop op betere tijden, want er bestaan ook mooie dingen (waterlelies) in de wereld.
  • Aan de andere kant kan kunst ook een spiegel zijn voor de minder mooie en zware momenten in het leven. Je kunt naar een ‘donker’ kunstwerk kijken, zoals het zwarte staal van de Fernando Pessoa, en je minder eenzaam voelen in je droefheid.

Dat kan ik ook!

De tentoonstelling van De Botton,  Art Is Therapy, is helaas niet meer in het Rijksmuseum te zien. Dat betekent natuurlijk niet dat je er zelf geen draai aan kunt geven. Afgelopen week was ik in het Stedelijk Museum en begon ik al snel foto’s te nemen van de werken die mij aanspraken. Ik had vanuit mezelf al het gevoel dat ik die kunstwerken wilde terugzien (als foto). Omdat ze mij blij maakten, omdat ik ze gewoon heel mooi vond of omdat ze mij minder eenzaam deden voelen. Gelukkig heb ik ook de bijschriften genoteerd, zodat ik nu mijn eigen versie van kunst als therapie kan laten zien:

Cathedra - Stedelijk MuseumBarnett Newman: Cathedra, 1951
Toevallig stond in dit bijschrift wel iets over wat Newman zelf voelde bij dit werk. Namelijk “hoezeer hij zich tijdens het schilderen van Cathedra verbonden voelde met het hogere en met het mysterie van het leven.” Ik kreeg serieus een warm gevoel bij dit werk. Alsof het schilderij mij probeerde gerust te stellen dat het allemaal wel goed zou komen. Heerlijk!

 

Carl Andre: Bloody Angle, 1985
Bloody Angle - Stedelijk MuseumIk ben een perfectionist en als ik naar deze houten blokken kijk, dan vormen die een bevestiging van het bestaan van perfectionisme. Het klopt. Het is perfect. Ik zucht opgelucht. Dit is volgens De Botton dus een voorbeeld van waarom smaken verschillen: “You can always ask somebody what might they have been afraid of in order to fall in love with a particular piece of art?” Ik heb chaos (in mijn leven) leren omarmen, maar soms snak ik gewoon naar een stukje perfectie…

 

Couleur tracante - Stedelijk MuseumArman: Couleur traçante, 1967
Dit is voor mij het ultieme voorbeeld van hoe briljante oplossingen vaak simpel zijn. Je neemt een paar tubes verf, je laat ze uitlekken over een doek en voilá, je hebt een kleurrijk kunstwerk! Je moet alleen even op het idee komen.

 

Moestuinen Montmartre - Stedelijk MuseumVincent van Gogh: Moestuinen op Montmartre, 1887
Hét schilderij om naar te kijken op die regenachtige winterdag. Om te doen alsof je de zonnestralen uit het schilderij op je huid voelt. Om te bedenken waar je dit jaar naartoe op vakantie wilt.

 

 

Waar ik nu benieuwd naar ben: wat voel en denk jij bij deze werken? Of, beter nog, welk kunstwerk heeft jou het meest beïnvloed, doordat je het nog herinnert?

2 reacties

  1. Andrea

    heel herkenbaar mooi werk van van gogh je zou zo gaan wandelen, kunst kan iemand zeker raken… Dat is de kunst…:-) het onstaat omdat iemand geraakt word door een gevoel en dat uit, en diegene die er naar kijkt luistert bijv voelt of herkend dat, word geraakt en ik denk dat ook het mooie en fijne er van is….

    Beantwoorden
    • Pauline Siebers

      Helemaal mee eens Andrea! Daarom vind ik het zo mooi dat De Botton ons eraan herinnert dat je geen ‘verstand’ van kunst hoeft te hebben om ervan te genieten. Wat maakt het uit in welk era het is gemaakt en waar het werk allemaal al heeft gehangen? Als het je raakt dan raakt het je en daar hoef je echt geen ‘kunstkenner’ voor te zijn…

      Beantwoorden

Zeg er maar wat van