In films is het altijd zo duidelijk. De bad guy ziet eruit als een bad guy en de naïeve vrouw is precies dat: naïef. Zij trapt in het mooi-weer-praatje van de man die haar later ernstig zal mishandelen. Vanaf de veiligheid van je eigen bank schud je je hoofd en zeg je tegen jezelf: ‘Dom wicht, dat overkomt mij natuurlijk nooit!’

Hoewel exacte cijfers (en daar dan goede bronnen van vooral) lastig te vinden zijn, is de algemene consensus dat zo’n 120.000 vrouwen per jaar slachtoffer zijn van huiselijk geweld. Dat is nog eens een bak ellende, pijn en trauma die rondloopt in onze maatschappij. 120.000 vrouwen. Vrouwen die niet allemaal dom, zwak, zielig, naïef zijn. En ik kan het weten. Ik ben noch dom (echt), noch zwak (behalve op maandagochtend, net voor mijn eerste koffie), noch zielig (tenzij de koffie op is), noch naïef (!!) en toch overkwam het mij ook.

Helpen doe je niet met oordelen

Natuurlijk kun je je, vanaf je warme plekje op de bank, beter voelen dan wie in een situatie met structureel geweld van een partner terecht is gekomen. Maar beter, realistischer en opbouwender is, om te proberen te snappen hoe zo’n relatie werkt. Te bedenken wat jij kunt doen om te voorkomen dat je zelf in die situatie terechtkomt. Én hoe je kunt helpen als iemand die je kent (of misschien helemaal niet echt kent) in zo’n situatie zit.

Daar wil ik het vandaag met je over hebben. En ik vraag je wat geduld, want het is een complex verhaal dat ik je wil vertellen. In elk geval complex voor mezelf om te delen, maar misschien ook wel complex voor jou om te begrijpen. Ik hoop dat je het nooit nodig hebt, maar dat je het weet te vinden als dat wel het geval is. Daar gaan we dan.

Hij leek zo normaal

Anders dan op televisie, ziet de bad guy er in het echt helemaal niet uit als een slechterik. Mannen die hun vrouwen psychisch of lichamelijk mishandelen, lijken op het eerste gezicht opvallend veel op alle andere mannen. Ze zijn charmant, knap (al is dat natuurlijk “in the eye of the beholder”), leuk, gezellig en alle andere zaken die hele normale mensen ook gewoon zijn. En weet je, in veel gevallen zijn het ook hele gewone mensen. Want anders dan bij televisierealiteit is bijna niemand helemaal goed of helemaal slecht.

Maar dat is natuurlijk erg lastig. Want als hij eruit ziet als alle anderen, hoe herken je hem dan? Een exacte beschrijving heb ik niet, maar ik weet wel hoe het bij mij ging. En ik weet ook hoe het anderen verging die in dezelfde situatie hebben gezeten .

Ze manipuleren je

In mijn eigen situatie dacht ik tot de laatste dag dat ik de touwtjes in handen had. Ondanks het feit dat ik om te vluchten uit die situatie, mezelf uit mijn jas, van de trap moest laten vallen (hij had me beet, terwijl ik probeerde te vluchten, we stonden bovenaan de trap, ik heb mijn armen in de lucht gegooid en me uit mijn te grote jas laten vallen van de trap af), dacht ik toch dat ik de baas was. Achteraf zie ik natuurlijk heel duidelijk dat dit niet het geval was. Maar mijn partner was bijzonder slim in het indrukken van de juiste knoppen bij mij. Hij zei en deed vooral dat wat mij op het verkeerde been zette.

Dit is de lastigste eigenschap om te herkennen. Om de simpele reden dat als iemand érg goed is in manipulatie, degene die gemanipuleerd wordt, dat niet doorheeft. Je zal om dit zelf te herkennen dus ook af moeten gaan op de mensen om je heen en kritisch naar jezelf moeten kijken. Hoor je vaak dat je zo veranderd bent of jezelf niet meer bent? Merk je dat je dingen die je graag wilt doen, steeds vaker niet meer doet? Merk je dat je grens voor wat normaal is langzaam opschuift? Dat je ooit zei: ‘Zo laat ik niet tegen me praten!’ En dat je nu accepteert dat iemand op een manier met je omgaat die je misschien nog geen jaar geleden onacceptabel vond?

Dan is het tijd om goed te kijken naar in wat voor relatie je zit. Het betekent niet direct dat de ander je mishandelt. Maar op z’n minst betekent het dat je niet meer de ruimte hebt om te zijn waar je gelukkig van wordt. En dat is reden genoeg om je keuze te heroverwegen.

Ze isoleren je

Om te kunnen manipuleren is het voor deze mannen belangrijk dat je niet al te veel met anderen praat. Want feitelijk is wat ze doen (al is het alleen psychisch) niet oké en dat weten ze best. Mijn ex maakte er een punt van om mij ervan te overtuigen dat mijn vriendinnen niet te vertrouwen waren en mijn familie ook niet. Er was maar één persoon die ik kon vertrouwen en dat was hij. Zo plat zei hij dat natuurlijk niet tegen me. Maar hij vertelde me wel dat hij dan een vriendin van mij was tegengekomen en dat die iets onaangenaams over me had gezegd bijvoorbeeld.

Omdat ik niet direct doorhad dat hij niet per se het beste met me voorhad, geloofde ik hem gewoon. Hij was immers mijn vriend. Ik was ook nog eens in een nieuwe stad gaan wonen, dus de vriendinnen in kwestie waren erg vers.

Tegen de tijd dat ik bij hem wegging, had ik bijna geen vriendinnen meer over. Niet alleen omdat ik ze zelf wantrouwde, maar ook omdat ik steeds vaker afspraken af moest zeggen omdat ik in de kreukels lag. Maar belangrijker is, dat die isolatie ervoor zorgt dat iemand in die situatie nergens heeft om naartoe te gaan. Want deze mannen zorgen daar wel voor.

Zorg er dus voor dat je contact blijft houden met je sociale vangnet. Of dat nou je familie is of je vriendinnen zijn. Ja, hulp vragen is moeilijk. En ja, het voelt beter om in schaamte contact te vermijden. Maar het betekent ook dat wanneer je eindelijk klaar bent om weg te gaan, je nog maar weinig plekken hebt waar je heen kunt.

Ze beloven beterschap, maar zetten geen stap

Huiselijk geweld is niet per definitie een continue situatie. Je hoeft niet elke dag klappen te krijgen of bedreigd te worden. Sterker nog, meestal is dat het geval ook niet (in elk geval niet in het begin). Wanneer er iets gebeurt, is hij vaak de eerste die spijt heeft. Loeispijt. Hij belooft het nooit meer te doen. Hij belooft je dat hij zal veranderen. Tranen met tuiten huilt hij over wat hij je heeft aangedaan.

Maar spijt telt alleen maar als het gedrag van de ander daarna verandert. Als ik jou op je hoofd sla met een knuppel en daarna sorry zeg, maar je direct daarna weer op je hoofd sla met een knuppel en daarna weer sorry zeg, om je daarna weer op je hoofd…nou ja, je snapt het. Mijn spijt heeft alleen waarde als ik daarna ook niet meer uithaal met die knuppel. Zijn spijt heeft alleen waarde als hij stappen neemt om te voorkomen dat iets dergelijks nog eens gebeurt. Door hulp te zoeken bijvoorbeeld. Of door een time out te nemen. Maar gewoon verder gaan tot de orde van de dag, na een dikke bos bloemen, levert maar zelden een betere situatie op.

Excuses zijn fijn, maar slechts de eerste stap in een veel langer en lastiger proces. Neem in élk geval afstand (fysiek) totdat je feitelijke stappen richting verandering ziet.

Ze vernederen je

Je belachelijk maken waar je vrienden bij zijn, je uitmaken voor rotte vis zonder enige aanleiding, constant kritiek op je hebben. De bedoeling hiervan is eigenlijk de som van twee eerdere punten: ze willen dat je je klein en zonder waarde voelt zodat ze je makkelijker kunnen controleren.

Natuurlijk mag je partner best kritisch zijn, dat is ook niet meteen een probleem, maar als álles wat je doet fout is en je een storm van onredelijkheid over je heen krijgt (of zelfs geweld), dan is dat niet normaal. Je bent te dik, je hebt te veel make up op, je kleedt je te sexy, je praat te veel, je zegt de verkeerde dingen en dat dag in, dag uit. Het resultaat is dat jij langzaam maar zeker het gevoel krijgt dat je niets waard bent. En dat is precies de bedoeling.

Hetzelfde geldt voor de manier waarop hij zich gedraagt bij jouw vrienden (/familie). Dikke kans dat je je zo schaamt dat je maar wegblijft bij hen. Dikke kans dat je jezelf steeds vaker voor zijn gedrag hoort verontschuldigen. Logisch, want het voelt ook een klein beetje als jouw schuld. Jij hebt hem immers gekozen. Dat is het niet. Niemand verdient dat. Ook jij niet. Zélfs niet wanneer je écht belachelijk stomme beslissingen hebt genomen.

Ze zien je als hun bezit

“Ik laat je nooit gaan” zei hij tegen mij. “Als ik je niet kan hebben, dan kan niemand je hebben”, kondigde hij meerdere keren aan. Dat nam ik in het begin van onze relatie niet zo letterlijk, want wie meent dat nou. Nou hij dus. Wist ik veel.

Voor deze mannen ben je bezit. Zij mogen doen wat ze willen en o wee als anderen naar je kijken, te veel met je praten of in algemene termen te dicht bij je komen. Dat geldt voor vriendinnen, familie en al zeker voor andere mannen.

Dikke kans dat hij de hele dag belt om te controleren waar je bent. Dat hij woedend wordt als je “te lang” met een andere kerel praat of te veel over die ene collega. Dat hij woest wordt als je een appje van een man ontvangt, hoe onschuldig de boodschap ook is (“ik vertrouw jou wel, maar ik weet hoe andere mannen zijn”). Voor de duidelijkheid: dat is niet normaal. En ook absoluut op geen enkele wijze romantisch. Een relatie is gebaseerd op vertrouwen, niet op controle. Dit zijn duidelijke signalen dat je relatie op z’n minst een ongezond element bevat en erom vraagt eens kritisch bekeken te worden.

Wees alert

Natuurlijk zijn de meeste mannen geen mishandelaars. Maar herken je één of meerdere punten op deze lijst, wees dan alert. Een zinnige vraag om jezelf te stellen is: “Wat als een vriendin van mij in deze relatie zat, hoe zou ik dan reageren?” We zijn vaak namelijk een stuk aardiger en beschermender voor een ander dan voor onszelf. En de vraag helpt je ook om eens van buiten naar binnen te kijken.

Natuurlijk hoef je niet bij elke relatie dit lijstje erbij te pakken. En je hoeft al helemaal niet elke man te wantrouwen. Maar het loont om in elk geval alert te zijn op gedrag dat erop gericht is jouw ruimte om te bestaan kleiner te maken.

Alle delen:

7 reacties

  1. Insos Ireeuw

    Geweldig goed samengevat en verwoord Xaviera! Fijn dat je gebruikt maakt van jouw eigen blog om het te delen in de social media. En natuurlijk helemaal fijn dat je weer op eigen kracht en met jouw eigen wil door het leven gaat.
    Thnx for sharing!

    Beantwoorden

Zeg er maar wat van