Ik neig naar control freakishness. Het uit zich in mijn perfectionisme, in mijn opgeruimde huis en in mijn über geordende computer(bestanden). Controle controleert een deel van mijn bestaan.

Als mensen hebben we allemaal behoefte aan controle. Het is een functie die in ons brein voorgeprogrammeerd staat en een onderdeel van onze overlevingsstrategie. Alleen komt dit bij de één duidelijker of meer naar voren dan bij de ander. Ik heb dit altijd geweten en daarbij voor lief genomen dat het mij soms in de weg kon staan. Controle gaat bijvoorbeeld niet goed samen met spontaniteit. Sterker nog, teveel controle kan een gevoel van vrijheid belemmeren.

Lang leve de controle!

Het grappige is dat ik net zoveel waarde hecht aan vrijheid als aan controle. Met het mes op de keel kies ik zelfs voor vrijheid. Waarom dan toch zoveel controle toepassen? Omdat controle ook rust brengt. De rust dat het geregeld is, de rust van everything is under control. Een voorbeeld is letterlijke rust: ik heb het geluid van mijn telefoon overdag vaak uit staan. Op die manier word ik niet gestoord wanneer ik een blog zit te schrijven en ik word zeker weten niet onderbroken tijdens een coachingssessie. Zodra ik er tijd en ruimte voor heb (in mijn hoofd), pak ik mijn telefoon om te zien wat ik gemist heb. Zo controleer ik mijn prioriteiten.

Controle…paniek!

Het moment waarop de controle mij in de weg begon te staan, was toen ik lichte paniekaanvallen kreeg bij de gedachte dat ik mijn huis niet goed afgesloten had. Of dat ik het gas aan had laten staan. Ik kon niet meer ‘op automatische piloot’ mijn huis achterlaten. Je weet wel, wanneer je ergens langer dan een week woont wordt het een automatisme om de deur achter je op slot te doen en de sleutels ergens in je tas, jas of broekzak te stoppen. Ik raakte het vertrouwen in dat automatisme kwijt en dwong mezelf iedere handeling te onthouden. Je hersenen zijn echter altijd op zoek naar fouten, zeker wanneer je ergens een (onredelijke) angst voor hebt. Dus zodra ik onderweg was, kwam meteen de gedachte “Heb ik de deur wel goed op slot gedaan? Heb ik het gas wel uitgedaan?” Ik ben er zelfs een paar keer voor omgekeerd en teruggereden. Gewoon omdat ik mij die handeling niet meer kon herinneren (maar wel automatisch had gedaan – bleek achteraf).

Confessie van een coach

Het duurde even voordat tot mij doordrong dat ik richting een obsessieve-compulsieve stoornis, of dwangneurose, ging. Als coach ben ik gelukkig omringd door goede hulp (collega’s). Zo kwam ik erachter dat mijn obsessieve controle zich uitte in het bedenken van regels om de situatie die mij beangstigde beheersbaar te maken. Het opvolgen van die regels maakte mij dan rustig. Dus iedere keer heel bewust de deur op slot doen werd een regel en gaf mij rust wanneer ik eenmaal onderweg me afvroeg of ik mijn huis goed had achtergelaten. Erachter komen dat ik met deze regel werkte was voor mij de eye opener: het gaf mij de keuze tussen het opvolgen van die regel of het vertrouwen op mijn automatische piloot. Tegenwoordig kies ik voor het laatste.

Nobody’s perfect

Om de één of andere reden worden coaches, en andere hulpverleners, vaak geacht ‘perfect’ te zijn. Ik ben echter blij dat ik zo goed weet hoe het is om toe te geven aan de neiging alles onder controle te willen hebben. De laatste tijd kom ik veel mensen tegen die hier ook mee rond lopen en het stelt mij beter in staat om hen te helpen. Ik herken het wanneer zij teveel situaties en mensen proberen te controleren. Bang zijn, juist om de controle te verliezen. Maar het uitoefenen van teveel controle is net als een bal die je onder water probeert te houden. Zodra je ook maar een beetje loslaat floept die bal naar het wateroppervlak. Die angst komt dus hoe dan ook naar boven en kun je maar beter onder ogen zien.

Wanneer wordt controle ongezond?

Het duurt misschien even voordat je zelf doorhebt dat je controle ongezonde vormen aan heeft genomen, maar je omgeving reageert er direct op. Wanneer je bijvoorbeeld dominant gedrag vertoont en anderen (bij)stuurt, kun je dat merken doordat zij precies doen wat jij níet wilt. Bij jezelf kun je een gevoel bemerken dat je alles in je eentje moet regelen. In samenwerkingen hebben control freaks namelijk tot effect dat anderen geen zin meer hebben om nog moeite te doen. Tezamen met Irene Boersma’s checklist voor perfectionisme zijn dit aanwijzingen om naar je gedrag te kijken. En met name om jezelf af te vragen: waar ben ik bang voor?

Zeg er maar wat van