Vrijheid van meningsuiting. Natuurlijk willen we dat. Het is ons recht. Geen discussie over mogelijk! Maar is het soms niet beter om – omwille van een ander – op je tong te bijten?

Choose your battles

Ik ben niet iemand die het nodig vindt ergens een heel sterke mening over te hebben. Dit heeft niets te maken met het feit dat ik geen mening heb. Meer met het feit dat ik mijzelf eerst altijd afvraag wat een ander heeft aan mijn mening. Is het nodig iemand een slecht gevoel te geven, alleen omdat ik de broek die hij aanheeft niet mooi vind? Of iemands euforische moment te verstoren door een kritische – al dan niet terechte – opmerking te plaatsen? Wie wordt daar nu echt beter of gelukkiger van, de zender of de ontvanger? En dan zijn dit nog hele basale voorbeelden. Er zijn echter ook voorbeelden die veel verder gaan dan smaak of goedbedoelde adviezen.

Neem nu bijvoorbeeld de Zwarte Pieten-discussie. Een heet hangijzer voor velen. Je wordt bijna verplicht voor of tegen te zijn. Een andere weg is er niet. Toch bevind ik mij in het grijze gebied. En dat heeft er vooral mee te maken dat ik een blanke huidskleur heb en ik vind dat ik niet voldoende kan beoordelen wat deze discussie voor iemand met een donkere huidskleur betekent. Iedereen heeft recht op zijn of haar emoties en daarbij ook zijn of haar eigen mening, hoe irreëel deze in jouw ogen ook klinkt. Ik houd mij daarom gewoon afzijdig van deze discussie.

Mijn ongelovige standpunt

Ook het geloof is een onderwerp dat heel zwart-wit kan zijn. Je gelooft wel of je gelooft niet. Je gelooft nooit een beetje. Het grote verschil zit hem in de intensiteit. En of je praktiserend bent of niet. Ik geloof niet. Ik geloof niet in een hogere macht, in een God, in een heilige geest, een hemel of iedere andere vorm van niet wetenschappelijk bewezen fantomen. Ik ken heel veel mensen die wel geloven en ik heb zelfs geprobeerd iets te begrijpen van het geloof door het lezen van de kinderbijbel op mijn 25e. Ik ben bij mijn ongelovige standpunt gebleven.

Mijn vriendin – die overigens wel gelooft, maar niet praktiserend is – en ik hebben ooit een discussie gehad met een goede bekende over onze relatie. Want twee vrouwen en de kerk is voor  sommige mensen nog steeds geen goed huwelijk. De strekking van het verhaal was dat zij ons respecteert, maar vanuit het geloof niet kan accepteren dat wij een relatie hebben. Best een heftige mening, maar weet je, ik snap best dat zij dat zegt. Dat zijn haar waarden en normen. Het zijn niet die van mij, maar wie zegt dat die van mij zaligmakend zijn. Ik heb haar gerespecteerd om haar eerlijkheid en we gaan nog steeds in goede harmonie met elkaar om.

Schelden doet geen pijn

Vrijheid van meningsuiting. Een groot goed, waar wij hartstikke blij mee mogen zijn. Maar hoe ver ga je? Wanneer is het nog vrijheid van meningsuiting en wanneer ben je (on)bewust bezig met kwetsen? Dat is voor velen een hele dunne scheidslijn. Artikel 7 van onze Grondwet leert ons dat: ‘Niemand voorafgaand verlof nodig heeft om door de drukpers gedachten of gevoelens te openbaren, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.’ Behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet. Er zijn dus wel degelijk beperkingen op dit grondrecht. Zo mag vrijheid van meningsuiting niet beledigen, discrimineren en aanzetten tot haat of geweld. Lijkt mij een behoorlijk heldere vrije vertaling.

En toch gebeurt het regelmatig dat we maar wat om ons heen roepen, zonder daarbij na te denken over de consequenties. Schelden doet geen pijn hebben we geleerd. Maar wat begint met het uiten van je mening, eindigt in een gevecht waarvan niemand na verloop van tijd de essentie nog weet. De discussie die is begonnen onder het mom ‘vrijheid van meningsuiting’ escaleert en alleen grof geschut kan er nog een einde aan maken. We schelden elkaar de huid vol, luisteren niet meer naar wat een ander écht te zeggen heeft, overschreeuwen elkaar en gaan met elkaar op de vuist zodra onmacht de overhand neemt. Is dat waar ons recht tot het hebben van een eigen mening en je vrij voelen deze te uiten voor is bedoeld? Dat lijkt mij toch niet.

Geen blogs zonder vrijheid van meningsuiting

Om eerlijk te zijn beangstigt het mij. Kijkend naar de reacties op de aanslagen in Parijs, de vluchtelingenstroom, de Zwarte Pieten-discussie en zelfs de jurk van Trijntje tijdens het songfestival. Waar ligt onze grens? Hebben we die überhaupt nog wel? Vrijheid van meningsuiting. Het lijkt steeds meer op een vrijbrief om iedereen die anders denkt dan jij, al dan niet letterlijk, met de grond gelijk te maken. We zoeken via fora, social media en platforms de confrontatie met elkaar op, laten het vuur flink oplaaien en vervolgens gaan we nog harder schreeuwen op het moment dat de bom ontploft. Er is niemand die dan denkt: misschien had ik gewoon mijn mond een keertje moeten houden.

Begrijp mij niet verkeerd. Het hebben van vrijheid van meningsuiting is iets waar wij in Nederland hartstikke trots op moeten zijn. Zonder vrijheid van meningsuiting namelijk geen mooie programma’s, boeken en toneelstukken. En geen blogs meer zoals deze. Maar vooral ook geen democratie. En daar wordt uiteindelijk niemand beter van. Geef daarom je mening, zeg wat je vindt, maar weet ook dat niemand het erg vindt als je besluit voor één keer op je tong te bijten. Dan doe ik dat ook.

3 reacties

  1. Joyce

    Goed geschreven en inderdaad heel herkenbaar. Ik probeer me ook bewust afzijdig te houden van de hele Zwarte Pieten-discussie, precies vanwege wat jij hier beschrijft.

    Beantwoorden

Zeg er maar wat van