Stoner. Dat is die oude man met grijze baard. Als je wel eens in de boekhandel komt, heb je zijn portret op de cover vast gezien.

Sinds Stoner eind 2012 in de Nederlandse vertaling verscheen, gingen er honderdduizenden exemplaren over de toonbank. De hype mag dan voorbij zijn, nog altijd wordt het boek bijgedrukt. En terecht, want Stoner is literatuur pur sang. Stoner is poëzie.

Traag

Stoner, de hoofdpersoon, wordt zó realistisch beschreven dat je als lezer het gevoel hebt dat je als een geest boven hem hangt. Je wilt hem opbeuren, raad geven en moed inspreken, want je hebt deze zachtmoedige man lief. Stoner is een trage roman en juist die traagheid neemt je in beslag. Er gebeurt eigenlijk geen ene moer in het verhaal, maar het lijkt steeds alsof er wel iets gáát gebeuren.

Het verhaal, in het kort dan

Boekrecensie StonerHet verhaal speelt zich af in Amerika vlak voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Stoner is een boerenzoon, maar hij voelt er niets voor om het bedrijf van zijn ouders – met wie hij toch al een slecht contact heeft – over te nemen. Hij besluit te gaan studeren en verlaat het ouderlijk huis. Na zijn studie krijgt Stoner een aanstelling als docent Engelse Letterkunde op de universiteit waar hij ook studeerde.

Seksloos

Stoner trouwt met Edith, een aseksuele vrouw, die met de jaren steeds krankzinniger wordt. Eén keer hebben ze seks, en dat is omdat Edith het in haar hoofd heeft gehaald dat ze een kind wil. Het is vast akelig om met zo iemand als Edith te moeten vrijen. Voor háár was het in elk geval geen pretje. Maar de scène waarin dit gebeurt beschrijft de auteur zó sensueel.

“Toen hij terugkeerde, lag Edith in bed, de dekens tot haar kin opgetrokken, haar gezicht omhoog gericht, haar ogen gesloten, een lichte frons op haar voorhoofd. Stil, alsof ze sliep, kleedde Stoner zich uit en stapte naast haar in bed. Even bleef hij liggen, met al zijn verlangens, die iets onpersoonlijks waren geworden dat alleen aan hemzelf toebehoorde. Hij sprak Edith aan alsof hij een toevlucht zocht voor wat hij voelde. Ze gaf geen antwoord. Hij legde zijn hand op haar en voelde onder de dunne nachtjapon het vlees waarnaar hij had gehunkerd. Hij bewoog zijn hand over haar heen. Ze verroerde zich niet. Haar frons plooide zich nog verder. Weer sprak hij, sprak in de stilte haar naam uit. Vervolgens bewoog hij, met vertederende onhandigheid, zijn lichaam boven op haar. Toen hij de zachtheid van haar dijen aanraakte, draaide zij haar hoofd ver opzij en tilde haar arm op om haar ogen af te dekken. Ze maakte geen geluid.”

Lijdzaam

Ze krijgen een dochter. Naarmate het meisje ouder wordt, begint ze steeds meer te lijden onder de invloed van haar moeder. Die zet haar dochter namelijk in als speelbal om Stoner het leven zuur te maken. En Stoner laat alles gelaten over zich heen komen. Hij verweert zich niet. Hij protesteert niet. Hij doet helemaal niets. Stoner vlucht alleen maar in zijn werk. Ook op de universiteit gaat het hem niet voor de wind. De voorzitter van zijn vakgroep probeert hem op alle mogelijke manieren weg te treiteren. Stoner ondergaat de pesterijen lijdzaam. Je bent trots op Stoner als hij dan toch één keer van zich afbijt en de voorzitter van repliek dient. Maar dat komt hem duur te staan. Stoner wordt gedwongen veel te vroeg met pensioen te gaan.

Mineur

Nee, Stoner is niet een boek om vrolijk van te worden. Je gunt de beste man zo zijn geluk. Dat geluk lijkt op zijn pad te komen als Stoner een heimelijke gepassioneerde verhouding krijgt met een docente. En nu wordt Stoner dan toch nog gelukkig, hoop je. Maar het gebeurt niet. Er gebeurt helemaal niets. Dan word je boos op Stoner. Waarom doet hij niets? Waarom onderneemt hij geen enkele actie? Waarom doet hij niet wat jij als lezer wilt dat hij doet. Het is alsof je tegen een gemakzuchtige puber wil schreeuwen: ‘En nou is het klaar! Nú ga je verdomme wat doen!’ Maar Stoner zou Stoner niet zijn als hij wel iets zou doen.

Ontroerend

Stoner is het verhaal van een teruggetrokken man die een leven leidt zonder hoogtepunten. En dan wordt hij ook nog ongeneeslijk ziek. Als lezer blijf je hulpeloos achter, omdat je nu echt niets meer voor hem kunt doen. Het leven van deze man is zo eenzaam dat het hartverscheurend is. Maar bovenal is Stoner zó ontzettend mooi geschreven. Stoner is literatuur pur sang. Stoner is poëzie.

2 reacties

  1. Kim de Jong
    Kim de Jong

    Je hebt mij overtuigd. Ik ga hem lezen! Heb net ‘Het meisje in de trein’ gelezen, dus weer toe aan wat anders.

    Beantwoorden

Zeg er maar wat van