Opeens valt het geroezemoes om mij heen stil en zijn alle ogen op mij gericht. Ik voel mijn wangen rood worden en het liefst zak ik ter plekke door de grond.

Dat gevoel van schaamte kent iedereen. Als je bijvoorbeeld op een feestje bent en uitgebreid tegen je beste vriendin uit de doeken doet hoe die knappe date een hork tussen de lakens bleek te zijn. Net op het moment dat jij bij de (anti)climax bent beland, merk je dat de gesprekken om je heen zijn stilgevallen en iedereen aandachtig meeluistert. Je schaamt je dood en probeert het gesprek nog snel een andere draai te geven.

Een normale emotie

Schaamte is een hele normale emotie. Het maakt ons sociale wezens. Toch is het geen fijn gevoel, die schok die door je lichaam gaat op het moment dat je je realiseert dat je naar een wildvreemde staat te zwaaien. Of het zweet dat je uitbreekt wanneer je erachter komt de achterkant van je rok in je panty te hebben gestopt. Kortom, je voelt je op het moment van schamen slecht over jezelf. Maar er zitten ook positieve kanten aan. We schamen ons als we iets doen waarvan we denken dat het afwijkt van de norm. Het remt je gedrag. Als wij geen schaamte zouden kennen dan zou iedereen maar doen waar hij zin had. Mooi zooitje zou dat worden: de buurman die in zijn blote kont de hond uitlaat, je collega die op de grond ligt te huilen omdat ze haar zin niet krijgt en je beste vriendin die in de tuin van haar ex poept als wraak voor alle shit die ze over zich heen kreeg.

Cultureel bepaald

Natuurlijk zijn er altijd mensen die geen schaamte, of in iedere geval vrij weinig schaamte, kennen en bij bovenstaande voorbeelden hun schouders ophalen. Bovendien is schaamte cultureel bepaald. Nederlandse vrouwen gaan niet zo snel topless de straat op (veel te koud ook, maar dat terzijde). Voor vrouwen van sommige Afrikaanse stammen is het weer heel normaal om met ontbloot bovenlijf rond te lopen. Ook zijn wij Nederlanders vaak bescheiden; doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg. Amerikanen schamen zich er niet voor om hun kwaliteiten en prestaties te tonen, ze zijn er juist trots op. Wij vinden dit al snel op-de-borst-klopperij.

Oprecht sorry zeggen

Moeten we onze schaamtegevoelens dan maar omarmen? Ja en nee. Doordat we ons schamen, laten we zien dat we de ander en zijn gevoelens respecteren. Door je bewust te zijn van je gedrag en het effect op anderen kun je ook oprecht ‘sorry’ zeggen. “Sorry dat je last had van mijn harde muziek” of “Sorry dat ik je gekwetst heb”.

De interne criticus

Aan de andere kant kan schaamte je ook in de weg zitten. Het kan je onzeker maken. Bijvoorbeeld als je jezelf continu vergelijkt met anderen en bang bent om afgewezen te worden omdat je niet cool genoeg, knap genoeg, rijk genoeg of slim genoeg bent. Schaamte is dan niet langer een nuttige emotie, maar dat duiveltje in je hoofd dat zegt: “die kont is veel te dik voor een bikini”. We laten de interne criticus bepalen hoe we ons voelen. Beter dan te luisteren naar dat vervelende stemmetje, kun je proberen om het gevoel van schaamte om te buigen naar iets positiefs. Niemand is perfect, het is dan ook onzin om je te schamen omdat je niet voldoet aan een ideaalbeeld. Stel haalbare doelen om jezelf te verbeteren en wees trots als je deze doelen haalt. Zonder dat je jezelf meteen vergelijkt met anderen.

Tips om je schaamtegevoel dragelijker te maken

Tot slot nog een aantal tips als je de volgende keer het bloed weer naar je wangen voelt stijgen, het zweet je uitbreekt en je het liefst onzichtbaar wil zijn.

  • Adem rustig in en uit en houd jezelf voor dat het niet het einde van de wereld is;
  • Probeer erom te lachen. Humor is sowieso een goed wapen om een ongemakkelijke situatie dragelijker te maken. En als je er nu niet om kunt lachen, dan later misschien wel;
  • Sta er niet te lang bij stil. Hoe langer je erover nadenkt, hoe slechter je je voelt. Pak de draad weer op en kijk niet achterom;
  • Blunders maken hoort bij het leven. Bedenk dat iedereen wel eens iets stoms doet.

Daarover gesproken, durf jij je meest gênante blunder met ons te delen?

Zeg er maar wat van