Het puttertje. Donna Tartt schreef tien jaar lang aan deze roman. Het resultaat bestaat uit 925 pagina’s aan wervelende volzinnen. Deze zinnen houden je in je greep, net als het schrijnende bestaan van het hoofdpersonage Theo Decker.

Je leert Theo Decker kennen als een ongeorganiseerd hoopje ellende. Een volwassen Amerikaan die ergens in een Amsterdams hotel belandde. Dan neemt hij je mee naar zijn jeugd. Zijn vader liep weg waarna zijn moeder hem alleen moest opvoeden. Theo’s moeder was een eigengereide, kunstzinnige vrouw die haar boontjes wist te doppen. Samen redden ze zich prima. Haar liefde voor kunst bracht hen naar een museum in New York. Samen bewonderden ze Het puttertje, een schilderij van Fabritius. Vlak daarna explodeert het museum: een bomaanslag knalt Theo’s leven voorgoed uit elkaar, zijn moeder overlijdt ter plekke. Theo is dan dertien jaar.

Houvast

Theo overleeft de aanslag. In de chaos neemt hij Het puttertje mee naar een leven zonder zijn moeder. De leegte die zijn moeder achterlaat, wordt opgevuld door een meisje dat zwaar gewond raakte bij de aanslag. Ze slaat zich dapper door haar herstel heen en hij lift mee op haar kracht. Wanneer ook zij uit zijn leven verdwijnt, en niemand de rol van sterke vrouw in Theo’s leven op zich neemt, vindt hij zijn houvast in drank en drugs.

Harry Potter

Hoe kan het dat een vuistdikke roman je zo ontzettend in zijn greep houdt, terwijl het verhaal in misschien wel twintig zinnen is samen te vatten? Dit is absoluut te danken aan de schrijfstijl van Donna Tartt. Prachtige zinnen waar ze uit perfectionisme elk woord ervan wikte en woog. Het leest ook als een trein. Toch is dat niet het enige wat je aan het boek kluistert. Het is de herkenbaarheid van Theo, als guy nextdoor. Die onhandige en afhankelijke jongen. Je hebt het met hem te doen. De subtiele verwijzingen naar Harry Potter, de tovenaarsleerling uit de boeken van J.K. Rowling, spelen je ook parten. Deze verloor, net als Theo, jong zijn moeder en moest knokken voor zijn bestaan. Je hoopt dat Theo de strijd met drank en drugs wint, zoals je dat ook hoopt voor Harry’s strijd tegen zijn aartsvijand Voldemort.

Inzakmomentjes

Adembenemende zinnen en een herkenbare hoofdpersoon kunnen niet te voorkomen dat het Het puttertjeverhaal hier en daar een inzakmomentje heeft. Dit komt vooral door Tartts pagina vullende omschrijvingen van de personages. Je krijgt zo wel een uitgebreid beeld van de wereld waarin Theo zijn weg moet vinden, maar het remt ook af. Bovendien worden de personages te kenmerkend vastgelegd en zo blijft er weinig ruimte voor jouw fantasie over.

Waarom Het puttertje?

Sterke vrouwen en tot in detail beschreven personages mogen dan wel Theo’s wereld schetsen, het is Het puttertje dat de rode draad in zijn leven vormt. Het symboliseert het laatste moment dat Theo samen met zijn moeder doorbracht. Hij put er troost uit. Waarom kiest Tartt juist dit schilderij als rode draad? Ik zie de overeenkomst tussen Theo en het schilderij. Een klein kwetsbaar vogeltje dat is vastgeketend aan zijn eigen verscheurdheid. Iets verder gezocht, is de overeenkomst te vinden in de schilderstijl, de trompe l’oeil, van dit meesterwerkje. Trompe l’oeil betekent: gezichtsbedrog. Het vogeltje lijkt er echt te zitten, maar is geschilderd. Deze bedrieglijkheid geldt zonder twijfel voor de volwassen Theo, die een succesvol handelaar in kunst lijkt te zijn, maar ondertussen een ordinaire verslaafde zwendelaar is. De trompe l’oeil schilderstijl komt ook overeen met de schrijfstijl van Tartt. Het verhaal is bedrieglijk realistisch geschreven, maar toch is het fictie. De laatste overeenkomst die ik vind tussen Het puttertje en het verhaal, is de geschiedenis van het schilderij zelf. De schilder, Fabritius, kwam om het leven bij een explosie. Het schilderij overleefde deze explosie. In een interview bevestigt Tartt dat het geen toeval is dat Theo en zijn moeder een soortgelijk lot treft.

Magistraal meesterwerk

Het puttertje is een absolute mustread. Laat je niet ontmoedigen door het aantal bladzijden. Size does not always matter. Het leest als een trein, met hier en daar een station als adempauze. Van het begin tot het einde wil je weten hoe het verder gaat en vooral: of het goed afloopt. Tartt weet langzaam de spanning rondom het schilderij op te bouwen, waarbij het eindigt als een thriller. Kortom: Het puttertje is een magistraal meesterwerk over onmacht en overleven. Over liefde, kunst, verlies en verraad. En over de onafwendbaarheid van het lot.

Zeg er maar wat van