Anosmie is het gebrek aan reukzin. Of, in het geval van Marie-José Klok, een totaal gebrek aan geur. Hoe ziet een leven zonder geur eruit?

Een tijdje geleden ontmoette ik Marie-José Klok. Marie-José heeft anosmie: ze ruikt he-le-maal niets! En dat was ook de reden van onze ontmoeting. Ik interviewde haar over haar reukloze (maar zeker niet kleurloze!) bestaan. En wat blijkt: bij gebrek aan geur, staan de andere zintuigen extra op scherp.

Open riool en stinkbommetjes

Anosmie…ik had er nog nooit van gehoord. Na de vraag of ik het interview met Marie-José wilde doen, ben ik gaan opletten hoe vaak je je reukvermogen gebruikt. En wat blijkt: die gebruik ik erg vaak en heel vaak ook onbewust. Net als ademen: dat gaat ook vanzelf. Geur is ook zoiets. Intrigerend…

We ontmoeten elkaar in een lunchroom in Delft. Buiten is de straat opengebroken voor werkzaamheden aan het riool. En dat ruik je! Terwijl we wachten op onze lunch vuur ik mijn meest prangende vraag op Marie-José af: ‘Ruik je écht niets nu?’

‘Nee, helemaal niets. Het moet hier inderdaad flink stinken, maar mij val je er niet mee lastig. Het is er gewoon niet.’

‘Bizar! Hoe ben je erachter gekomen?’

‘Op de middelbare school was een stinkbommetje naast me neergegooid. Puur toeval dat die daar lag en de rest van de klas stoof weg. Ik niet. Ik ging op onderzoek uit, want ik wilde weten wat er zo stonk volgens mijn klasgenoten. En toen vond ik het pipetje van de stinkbom. Eenmaal thuis zei ik tegen mijn moeder: ‘Ma, er is iets met me aan de hand, want ik ruik niks.’ Waarop zij zei: ‘Ah joh, meid, als je maar hard genoeg probeert, dan ruik je het wel.’

Pas veel later heb ik het laten onderzoeken. Tijdens de geurtest moest ik aan een aantal flesjes ruiken. Bij het derde flesje vroeg de arts mij die nog eens te ruiken. Ik inhaleerde diep, voelde ergens een vage prikkel, maar dat was het dan ook. Ik mocht stoppen van de arts. In dat flesje bleek pure ammonia te zitten. Dus terwijl ik alleen een lichte prikkeling waarnam, lag het medische team bijna op apegapen door de penetrante lucht. Het was nu wel duidelijk.’

Smakeloze kwak

‘Reuk is, als één van de vijf zintuigen, redelijk essentieel bij de beleving van bijvoorbeeld eten. Hoe werkt het in jouw dagelijkse praktijk? Compenseer je het gebrek aan reuk met andere zintuigen bijvoorbeeld?’

slagroom‘Ja, dat is precies hoe het gaat. Ik heb een scherp gehoor bijvoorbeeld. Maar ook mijn smaak is goed ontwikkeld en ik kan ook goed voelen. Bij eten let ik bijvoorbeeld niet alleen op hoe iets smaakt, maar vooral ook op de textuur. Hoe ziet het eruit? En, belangrijk, hoe valt het uit elkaar in mijn mond?’

‘Kun je een voorbeeld geven van een gerecht wat mensen mét geur heel lekker vinden, maar wat jij echt verafschuwt?’

‘Slagroom is typisch zo’n gevalletje van ‘smaakt naar niks’. Het is een zompige kwak in je mond wat bijna direct verandert in een smakeloos goedje.

Nog een voorbeeld van smakeloosheid én ranzige textuur is ragout. Het is, net als slagroom, een gladde brij zonder textuur. En daarnaast ziet het eruit alsof iemand z’n maaginhoud op je bord heeft gegooid. Nee, dank u.’

Look & feel

‘Nu we het toch over eten hebben. Hoe doe jij dat met koken? Hoe kun je ervoor zorgen dat dat wat je maakt ook lekker smaakt?’

‘Dat lukt meestal prima. Zo kan ik heel lekkere salades maken. Die smaken dan niet alleen lekker, maar zien er ook nog eens smakelijk uit. Het is dan de combinatie van alles waardoor ik weet: ‘Dit is goed.’ Want een blaadje sla an sich: dat smaakt naar niks.

Het kan natuurlijk ook echt onhandig zijn. Zoals die ene keer dat ik een stokbrood in de oven schoof en de keuken na een poosje blauw stond. Gelukkig kon ik de schreeuw vanaf de bovenverdieping wel horen.’

Lichaamsgeur

Marie-José krijgt bij het ‘ruiken’ hulp van haar dochter. Zij is haar neus en vertaalt dat wat ze ruikt in woorden. ‘Daar is ze in de loop van de tijd erg goed in geworden. Iemand gaf haar daar eens een compliment voor. Wij stonden er zelf niet meer zo bij stil. Maar inderdaad: leg maar eens uit hoe iets ruikt. Dat doe je niet zomaar even.’

Ook haar man helpt mee. Hij koopt bijvoorbeeld regelmatig een lekkere parfum voor Marie-José. En hoewel ze zelf het resultaat niet ruikt, heeft ze nog nooit te horen gekregen dat haar parfum stonk. ‘Geur kan veranderen door vermenging met je huid. Bij mij is dat niet het geval, want ik heb weinig geur aan mijn huid. Hoe de parfum in het flesje ruikt, zo ruikt het ook op mijn huid.’

Lichaamsgeur is nog wel een dingetje voor haar. Ze vraagt altijd aan collega’s en mensen om zich heen een seintje te geven als ze bijvoorbeeld geen frisse adem heeft. Dat kan de beste overkomen natuurlijk. ‘Tsja, en dan maar hopen dat mensen dat ook doen, hè?’

Wil je meer weten of anosmie? Kijk dan eens op de website van de Anosmievereniging Nederland.

foto: Biohorma

één antwoord

  1. Charlotte

    Ik heb zelf congenitale anosmie. Geboren zonder reukzenuw wist de dokter te vertellen. Moet wel eerlijk zeggen dat ik de dingen toch wel wat anders beleef als mevrouw Klok. Ik kan bijvoorbeeld enorm genieten van slagroom, voor mij heeft het effectief wel een lekkere smaak. Het zijn dingen als kruiden die ik bijvoorbeeld niet kan proeven.. Raar dat het voor veel mensen zo ander ligt. Of is mevrouw Klok er niet mee geboren? Kan misschien daarom zijn? 🙂

    https://neusvankarel.wordpress.com/over/

    Beantwoorden

Zeg er maar wat van