De dood van Robin Williams deed een golf van reacties door het internet rollen. Er werden persoonlijke ervaringen gedeeld die tot dan toe niet werden uitgesproken. Want zelfmoord en depressie blijven een pijnlijk taboe.

Ik was 27 toen mijn vader zelfmoord pleegde. Mijn vader leed aan endogene depressie. Endogene depressie is een kwetsbaarheid, een tijdbom, een potentieel chemische disbalans in je lijf die je, door een foute cocktail van omstandigheden, totaal onderuit haalt.

Niet te redden

Papa was ziek. Heel ziek. Zo ziek dat hij niet gered kon worden. Voor zijn therapeuten een dubbeltje op z’n kant, misschien op een ‘point of no return’. Hij had er eerder al eentje doorgemaakt. Die liep goed af. Deze niet. Had hij problemen in het gezin, vroegen sommigen. Neen. We waren een nogal normaal gezin, vader, moeder en drie kinderen en het verdriet over het vierde dat er niet meer was. Was er wat mis met z’n werk? Neen. Op dat moment ging alles goed. Na een straffe carrière voor een multinational waar hij het tot plant manager schopte, werd hij ontslagen. Dat gaf de eerste nekslag. Op 52 onverbiddelijk aan de deur gezet, zomaar, omdat dat kon en omdat hij 52 was. Hij bouwde weer een carrière op als consultant, beleefde gouden jaren. Leefde voor twee, misschien zelfs voor drie. Maar vergat te genieten. Pleegde roofbouw op zichzelf. Kon het presteren niet laten. Hij kende niks anders, het was wie hij was. Je kon er een huis op bouwen. Vroeg je hem om hulp, dan kreeg je hulp. Hij was actief in de parochie. En vier maanden voordien trouwden mijn man en ik. Het was een perfecte dag, geen vuiltje aan de lucht. Iedereen was oneindig gelukkig. Echt gelukkig.

We probeerden echt alles

Toen werd hij ziek. We probeerden alles. Hij was omringd door een team van huisarts, psychiaters en therapeuten, werd opgenomen en kreeg dagelijks bezoek. We luisterden empathisch, ook naar de pijnlijk aan te horen experimenten en pogingen, de zwarte gedachten, de onbegrijpelijke aantrekkingskracht van het duister. Ik herinner me de donkere dagen tussen 17 en 27 november als was de zon nooit opgekomen. Ik herinner me de wanhoop. Het opstaan en slapengaan met die ene gedachte: papa. Bellen met de verpleging, hoe de nacht was geweest, of er een dokter kwam vandaag. Mijn onvoorstelbare verlangen om te schreeuwen ‘asjeblieft iemand, maak dit weer goed!’. En toch gebeurde het.

Vergeten doe je ’t nooit

17 jaar geleden en ik herinner me elke seconde. Het telefoontje van mama, de spoeddienst, het wachten, de dokters, het waken, het loslaten, de familie, de vrienden, mijn oma die haar kind moest loslaten.… Ook na 17 jaar blijft het hard. Het aanvaarden van het onherstelbare, het nooit meer terugkomen, het voor altijd weg zijn, het ‘hebben we wel alles geprobeerd?’, het ‘waarom was onze liefde niet genoeg?’, de gruwel, de duisternis, de jaren erna die me bijna mijn prille huwelijk kostten…

Onwezenlijk

Zelfmoord is onwezenlijk. Als gezond mens kun je je niet voorstellen dat iemand zo kan lijden dat hij uit het leven stapt. Liever de dood dan het leven heeft. Beter dood dan dit. Hun pijn moet werkelijk ondraaglijk zijn. De eenzaamheid oneindig. Depressie en zelfmoord zijn taboe. Zowel België als Nederland hebben bijzonder trieste cijfers. En toch praten we er niet over en zetten veel te laat de stap naar professionele hulpverlening. Want een burn-out of depressie voelt aan als falen en daar schamen we ons vaak over. Ikzelf maakte het nooit eerder wereldkundig. Om anderen pijn te besparen, maar ook mezelf. Omdat ik een beetje bang was voor de reacties van anderen. Dat ze me anders zouden zien of dat ik ook gefaald had. Als dochter. Als supporter. Als psycholoog, bovendien…

Soms is liefde niet genoeg

Elke keer als er eentje verloren gaat, huil ik. Elke keer. Of ik hen ken of niet. Ik huil. Omdat het anders had moeten gaan. Een zieltje dat ons zo gewelddadig verlaat, een mens dat zich veel te alleen voelde… Soms is liefde niet genoeg en dat doet onvoorstelbaar veel pijn.

Veel mensen loven mijn enthousiasme. Dat heb ik niet helemaal vanzelf. Ik kies ervoor. Elke dag. Omdat ik leef. Dat heb ik geleerd van mijn mama. Niet achteruit maar vooruit. Leef voluit. Geniet. Zorg voor jezelf, en voor mekaar. Keep sane. Er is altijd hulp. Er is altijd hoop.

29 reacties

  1. Nicole

    Schitterend verwoord. Het raakte me. Dank je voor het delen van je persoonlijke verhaal. Hopelijk helpt het iemand om tijdig een stap te zetten. Om zich niet schuldig te voelen.

    Beantwoorden
  2. Chantal

    Mooi en zwaar triest verhaal. Zoiets is onuitwisbaar en nooit helemaal te begrijpen. Mijn mening erover doet er niet toe, die is toch ontoereikend. Knap dat je het hier hebt durven delen. Je bent een vechter, ik lees karate. Veel sterkte, ondanks de verstreken jaren.

    Beantwoorden
  3. Natalie

    Mooi geschreven en stoer dat je het durft! Het is erg jammer dat er nog zo’n taboe op dit onderwerp rust. Voor mij heeft het museum het Dolhuys in Haarlem veel inzicht gegeven in wat deze ziekte inhoudt. Ik kan iedereen een bezoekje aanraden!

    Beantwoorden
  4. Marca van den Broek

    Dank voor het delen! Ook ik vind het belangrijk dat er over zelfmoord en depressie gepraat wordt, te veel mensen houden hun mond uit schaamte, bang voor de pijn of voor het oordeel van anderen. Alsof depressie of zelfmoord iets is wat je eigen schuld is. Belachelijk natuurlijk. Mijn zoon is zwaar depressief en suïcidaal geweest, hij is er gelukkig goed uitgekomen, na maanden intensieve behandeling, maar ik weet de wanhoop, het verdriet en de machteloosheid nog goed. Wat het extra zwaar maakt is dat mensen het niet, willen of kunnen, snappen. Ik denk dat het voor veel mensen, zoals jij ook al schrijft, simpelweg niet voor te stellen is dat je je zo kunt voelen. Sterkte!

    Beantwoorden
  5. littlemissmarketingmania

    Heel mooi geschreven. Respect!
    Helaas zijn deze verhalen nog steeds nodig om de wereld te laten begrijpen dat een depressie niet even een dip is en dat omstanders vaak alles doen wat in hun macht ligt en even hard vechten als de persoon met de depressie. Aan vooroordelen helaas geen gebrek in de wereld, maar voor wie depressie ook maar enigszins begrijpt is dit artikel een troost en een steuntje in de rug, want het is absoluut geen teken van zwakte en de onmacht van de omgeving is denk ik even ondraaglijk als onvermijdelijk.

    Beantwoorden
  6. Annemarie

    Mooi opgeschreven, Els. Mijn zwager heeft zelfmoord gepleegd. Dat kwam toen heel onverwachts, maar achteraf toch ook weer niet……. Zelf heeft hij echter nooit aangegeven dat hij depressief was. Misschien durfde hij dat wel niet. Ik vind het dapper dat je je verhaal met ons wilt delen. Mogelijk kun je hiermee iemand anders een hart onder de riem steken.

    Beantwoorden
  7. Metta

    Respect voor je openheid en de mooie verwoording ervan. Hopelijk komt dit ook terecht bij hen die het nodig hebben.

    Beantwoorden
    • @ElsDeboutte

      Dankjewel voor het artikel Fiona! Deze vond ik heel sterk: "The word “suicide” gives many people the impression that “it was his own decision,” or “he chose to die, whereas most people with cancer fight to live.” " Mensen in een depressie vechten, net zoals een kankerpatiënt, eveneens om te leven. Paradoxaal genoeg.

      Beantwoorden
  8. Wendy

    Zo, die komt binnen zeg. Wat een prachtig verwoord blog. Ook hier dichtbij helaas een voorbeeld, begin dit jaar. Onvoorstelbaar door wat een hel deze mensen gaan. Maar ook voor degenen die heel dichtbij staan is het een hel, want je staat machteloos aan de kant.

    Respect, en sterkte.

    Beantwoorden
  9. Anton Stellamans

    Bedankt voor je waardevolle en moedige bijdrage, Els. Het geeft nog meer diepgang aan je enthousiasmerende positieve keuzes.

    Beantwoorden
  10. Tess

    Heel mooi en dapper. Mijn opa deed het, "uitbehandeld", voor de ogen van mijn oma, 50 jaar geleden. Zijn zoon, mijn oom deed het begin dit jaar. Niet behandeld, en ondanks hulp en steunpogingen van alle dierbaren.

    Zelf was ik nooit suicidaal, maar het heeft wel lang geduurd voor ik mijn eigen pure levensvreugde kon ervaren – zo'n jaartje of 35, denk ik (nu 40). Onbesproken zuigt dit soort aandoeningen ook veel energie. Of je er nu door gaat hollen of in een hoekje zitten mokken, of beide afwisselend, of nog iets anders.

    Schaamte en schuld spelen een grote, zo niet doorslaggevende rol. Van mij viel iets gigantisch van me af toen ik me realiseerde dat ik er "gewoon" mag zijn, helemaal, zoals ik ben; dat dat perfect is. Alleen maar zijn. Ik hoef niets te worden, doen of bewijzen. Jarenlang heb ik het gevoel,gehad dat ik iets goed moest maken; dat ik mijn bestaansrecht moest verdienen.

    Er is een aantal dingen dat mij hierbij heeft geholpen, onder andere een "healing journey" (helende reis). De erkende en vergoede psychotherapeutische behandelingen hebben mij nooit, nee echt nooit geholpen. Dat is hoe elk bericht over weer een zelfmoord mij raakt: wat zonde en onnodig. Ik ben overtuigd dat het mogelijk is depressie en andere aandoeningen nagenoeg geheel uit te bannen. Dat vraagt wel een bepaalde ontwikkeling van de maatschappij als geheel, waarvan ik wel een vaag soort beeld heb, maar niet erg concreet, laat staan dat ik weet hoe die in te zetten of te beginnen. Onmacht dus.

    Daarom ben ik nu blij met jouw verhaal, Els. Wat jij durft te delen, hulde! En dat is zeker een begin, een aanzet. Ik hoop dat je anderen inspireert en aanmoedigt.

    Beantwoorden
    • @ElsDeboutte

      Dankjewel voor het delen van je verhaal Tess! Je bent een heldin. Ja het is zo'n rugzak hè, zoiets meenemen. Vooral als het gezwegen wordt. Ik ben blij te lezen dat je heil vond in healing. En ik ben het volledig met je eens: elke zelfmoord is onnodig en zonde. Ik hoop hetzelfde, dat jij ook door je ervaring anderen inspireert. Alle goeds!

      Beantwoorden
      • Tess

        Dank Els! Ja, die rugzak kan heel zwaar voelen… En het is vooral heel lastig als je die draagt zonder het zelf te weten. Dat je niet begrijpt, waaróm. Waarom ben ik toch altijd zo moe, nooit echt gelukkig, kost het zoveel moeite de dag te beginnen etc. etc.

        Iedereen zijn bagage, eigenlijk is het misschien juist mooi… Als we die van onszelf gaan durven verkennen, en delen?! Hoera voor jou, hoera voor mij, hoera voor eenieder die zich hier laat zien : )

        Mooi werk. Jou wens ik ook alle kracht en succes.

        PS een beetje indirect, en misschien erg intelluweel, maar in dit filmpje (van een Amerikaans schrijver / ontwerper, Jack Cheng) komt ook iets moois aan bod over roem vs. in je eigen kracht (blijven) staan. Voor wie meer wil begrijpen over bv. Robin Williams.


  11. Julle vd Living

    Mooi Els,zeer mooi….werd er stilletjes van….ben zo ook een aantal goede vrienden verloren door de jaren heen…maar je loopt er inderdaad niet mee te koop…het blijft een zeer fragiel onderwerp….!!

    Beantwoorden
  12. Heidi

    Ik word er stil van te lezen over het lijden van degenen die achterblijven. Als 21-jarige (30 jaar geleden nu) heb ik zelf een mislukte zelfmoordpoging ondernomen en later ben ik nog verschillende keren suïcidaal geweest. Ik begrijp de pijn en onmacht en angst en het gevoel van complete wanhoop waaronder je dan gebukt gaat en even goed : hoeveel liefde je naasten ook geven, wat ze ook doen, wanneer je zo ver heen bent dringt dat niet door. De enige die je er weer kan uittrekken ben je zelf. Ik word verontwaardigd wanneer iemand zegt : het is de schuld van X of Y dat die persoon zelfmoord heeft gepleegd. Neen, neen en nog eens neen, die persoon heeft ervoor gekozen dat zelf te doen. Natuurlijk zijn er gevallen waarin iemand bijna letterlijk wordt doodgepest, maar dat is volgens mij eerder uitzonderlijk. Volgens mij gaat het meestal om mensen met een gat in hun ziel, er ontbreekt iets en zo lang ze dat niet vinden of begrijpen, blijven ze worstelen met een onbegrijpelijk gemis.
    Na 4 jaar vastbesloten therapie met een heel geduldige psychologe ben ik erin geslaagd mijn gat op te vullen. En als ik nu terugkijk, heb ik het gevoel aan de andere kant te staan van een ravijn waar ik telkens weer in dreigde te vallen. Er is een knop omgedraaid, ik kan terugkijken zonder nog in die spiraal van wanhoop te worden meegezogen.
    Dank je, Els, om jouw kant van zo'n triest verhaal te willen delen. Zo begrijp ik ook een beetje hoe het voor mijn familie moet zijn geweest. Want jammer genoeg is daar nooit over gesproken door het taboe.

    Beantwoorden
    • Els Deboutte

      Hi Heidi, late reactie. Dank voor het zo eerlijk delen van je ervaring. Het geeft me hoop te lezen dat je ’t kan overwinnen. Good on you! Wat me altijd zal bijblijven, is dat het een race tegen de tijd is. Ofwel is er de tijd om te helen, ofwel gaat het fout blijkbaar. Zo mooi van je gezegd, een gat in je ziel. Dankjewel en blij dat je dit met ons nog kan delen!

      Beantwoorden

Zeg er maar wat van