In de jaren zestig danst Olga de Haas de sterren van de hemel. Een internationale doorbraak ligt in het verschiet, maar ze verliest de grip op haar leven. Ze gaat ten onder aan drank en uitputting.

Het dansen zit Olga in de genen. Als ze net negen jaar is, gaat ze op les bij Sonia Gaskell. Gaskell – ‘Mevrouw’ voor haar leerlingen – geeft les met strakke hand en vraagt het uiterste van haar leerlingen. Voor Olga heeft zij meteen een zwak. Dit meisje wordt een ster, weet ze dan al.

Het Nationale Ballet

Als Gaskell in 1939 vanuit Litouwen naar Nederland komt, begint ze een balletschool in Amsterdam. Na de oorlog richt zij het Nederlands Ballet op. Als haar balletgezelschap begin jaren zestig fuseert met het Amsterdams Ballet, wordt de naam veranderd in Het Nationale Ballet. Zo heet het nog steeds.

Ruzie in de danswereld

Olga de Haas 1967

1967. Rond haar drieëntwintigste.

Soepeltjes verloopt de fusie niet. Sonia – een onmogelijk mens – ruziet met iedereen. De artistiek leiders Rudi van Dantzig en Robert Kaesen protesteren tegen haar autoritaire manier van leidinggeven. Dan beginnen de dansers ook nog te mokken. Hun werkdagen zijn te lang, ze hebben geen vrije tijd en ze kampen met slaapgebrek. Maar Mevrouw duldt geen tegenspraak.

Olga ontvlucht de spanningen en gaat steeds vaker uit. Ze beseft dat dit een doodzonde is, want alles in de danswereld draait om regelmaat, discipline en keihard trainen. Als danser moet je je onderwerpen aan het leven in een keurslijf. Maar Olga wil écht leven en uitgaan. Als ze weet hoe het voelt om echt te leven kan ze haar rollen beter spelen, vindt ze.

“Om levend te kunnen dansen, moet je het leven zelf proeven, je moet er contact mee hebben, er kennis van nemen. Hoe kun je verliefdheid voelbaar maken als je nooit een vriendje hebt gehad?”

Een prachtig lichaam

Als Olga op haar zestiende – door druk van Mevrouw – een plek krijgt in het corps de ballet neemt haar carrière een vlucht. Op haar achttiende danst ze haar eerste echte solo en op haar negentiende is ze officieel dé soliste van Het Nationale Ballet. Ze reist de wereld over, treedt op in gerenommeerde theaters en schittert naast beroemde tegenspelers, zoals Rudolf Noerejev, Sylvester Campbell en Toer van Schayk. In alle grote balletten danst Olga de hoofdrol: Giselle, Het Zwanenmeer, The Sleeping Beauty, Romeo en Julia.

In the picture

Olga de Haas 1969

1969. Op het hoogtepunt van haar roem.

Iedereen praat over Olga. Het publiek draagt haar op handen en de recensenten schrijven alleen maar lovende woorden. Met haar prachtige lichaam geeft Olga alles wat ze in zich heeft. Ze danst zo intens, en tegelijkertijd zo spontaan en charmant. Ze wordt geprezen om haar ‘beheerste virtuositeit’.

Olga lijkt in het dagelijks leven niet op de fijnbesnaarde ballerina die ze op het toneel is. Ze vindt het leuk om de laatste mode te volgen en draagt bij voorkeur minirokjes, pvc jurkjes en grote oorbellen. Haar ogen zijn dik aangezet, haar lippen parelmoer roze.

Olga is te zien in televisieregistraties van optredens. Ze doet geregeld mee aan tv-quizzen en loopt mee in modeshows. Club Privé aan het Leidse Plein is haar stekkie. Daar zit ze tussen andere society-gasten, zoals Ramses Shaffy, Liesbeth List en Freddy Heineken. Het is de bar van Henk van der Meijden, de journalist van de Telegraaf en Privé. Ook andere journalisten hebben haar ontdekt en schrijven over haar turbulente liefdesleven. Voetballer Gerard Schonewille, danser Alexander Hoffman, sportarts Geert Simons, om mannen zit ze niet verlegen. Ook wanneer Olga minder vaak optreedt, is er genoeg om over te schrijven.

Amfetamine

Van Mevrouw mogen de dansers vooral niet te veel eten. ‘Je moet oppassen dat je niet te dik wordt,’ zegt ze. Ze suggereert zelfs een vinger in de keel te steken. Bang zijn om dik te worden is een obsessie binnen de danswereld. Ook voor Olga, die Mevrouws ‘truc’ opvolgt en zich na het eten terugtrekt op het toilet. Om de druk aan te kunnen, gebruiken veel dansers pepmiddelen. De amfetamine zorgt er voor dat ze langer kunnen doorgaan. Een bijkomend voordeel is dat de eetlust verdwijnt. Ook Olga gebruikt de pillen.

Wodka en jenever

Olga neemt flesjes drank mee naar de repetities zodat haar stress minder wordt. Om te voorkomen dat ze haar betrappen, verstopt ze de flesjes overal in de Stadsschouwburg. Het meest tragische is dat schijnbaar niemand in de gaten heeft dat Olga psychisch steeds verder in de put zakt. Haar vader, die penningmeester is bij Het Nationale Ballet, merkt dat ze afglijdt, maar hij weet zich geen raad met haar buitensporige gedrag. Bovendien maakt zijn trots hem blind.

Als de leiding haar ter verantwoording roept, wuift Olga de beschuldigingen weg. Ze reageert laconiek, maakt er grapjes over en doet alsof ze alles onder controle heeft. Ook voor de buitenwereld weet Olga haar geheim lang verborgen te houden. Ondanks haar verslaving en ziekte, blijft Olga schitteren op het podium. De dans is niet gemaakt voor haar, zij is gemaakt voor de dans.

De aftakeling

Dan worden de eerste scheuren in haar leven zichtbaar. Ze mist vaker repetities en als ze al komt opdagen, ruikt ze sterk naar pepermunt. Het gebeurt steeds vaker dat ze tijdens een voorstelling in elkaar zakt of onderuitgaat. Ze heeft last van hevige krampen of raakt juist helemaal verlamd. Ze is broodmager. Wat niemand dan nog kan vermoeden, is dat Olga lijdt aan anorexia.

Steeds vaker wordt Olga gepasseerd. Ze mag dan geen première dansen of ze krijgt een kleinere rol toebedeeld. Olga is bang dat ze op haar vierentwintigste over haar hoogtepunt heen is. Dit doet haar pijn en maakt haar nog kwetsbaarder. Toch blijft ze in een comeback geloven. Zelfs de leiding gelooft daarin. Rudi van Dantzig laat haar weten dat ze haar terug willen ‘zodra ze beter is’.

Een comeback?

Olga de Haas met Sylvester Campbell

1969. Met Sylvester Campbell tijdens het balletconcours.

In 1969 vindt in Moskou een belangrijk balletconcours plaats. Olga doet mee. Deze balletwedstrijd heeft nog het meest weg van een ‘Olympische Spelen voor ballet’. Olga is een van de favorieten. Het goud gaat aan haar neus voorbij. Wel verdient ze er flink wat geld mee, dat ze er vervolgens doorheen jast aan wodka en kaviaar. Olga viert het leven en geniet van de aandacht die ze krijgt.

Het valt Olga op dat in Rusland alles veel beter is geregeld. Er zijn roosters waarop staat wie wanneer moet repeteren, zodat de andere dansers niet onnodig hoeven te wachten. Dansers krijgen ook fysieke en mentale ondersteuning. Bovendien is er een diëtiste aanwezig die hen voorschrijft wat ze moeten eten. Het Nationale Ballet heeft niet eens een fysiotherapeut in dienst.

Uitputting

Herhaaldelijk wordt Olga opgenomen in het Wilhelmina Gasthuis. Ze lijdt aan slapeloosheid, kaliumtekort en ondergewicht. De doktoren geven haar het advies om aan te sterken volgens een bepaald dieet. Tegen de pers zeggen ze dat ze weer een fikse longontsteking heeft.

In de zomer van 1978 wordt Olga voor de laatste keer opgenomen. Het slijmvocht in haar maagwand is weggesleten door het overmatige alcoholgebruik. En door het vele overgeven is ook haar slokdarm weggeteerd. Olga sterft een week voor haar vierendertigste verjaardag.

Puur en zacht

Olga de Haas Morgen dans ik weer

Het verhaal van Olga de Haas heeft mij gegrepen. Hoe ze met haar dansende lichaam het publiek kon betoveren. Hoe deze mooie vrouw zo wanhopig kon zijn. Hoe ze met haar zelfspot wist te camoufleren dat ze ziek was. Hoe elke minnaar voor haar schoonheid viel, maar haar niet gelukkig kon maken. Hoe Mevrouw de druk op haar opvoerde en niet wilde zien dat ze eronder leed. Hoe de doktoren hamerden op gewichtsherstel, terwijl ze psychische hulp nodig had. Hoe ze slachtoffer werd van de tijd waarin ze leefde en anorexia een onbekende ziekte was.

Hoe ze bleef dromen dat ze kon herstellen en morgen weer zou dansen. Hoe mooi auteur Femke van Wiggen haar leven heeft beschreven dat ik mijn tranen niet kon bedwingen.

Olga de Haas. Opdat ze niet vergeten wordt.

Zeg er maar wat van