Mijn wereld keert naar binnen: waarneming versmalt, hersens werken trager, hartslag versnelt en ademhaling komt niet verder dan mijn keel. Ik krijg het warm en koud tegelijk en hang tussen twee reptiel-impulsen: wegwezen of charge and kill?!

Ziehier de reactie die ik bij mezelf waarnam toen ik werd geconfronteerd met een stress trigger. Naderhand was ik verbaasd over het verwoestende effect dat een ogenschijnlijk klein incident op mij had.

App die mij van mijn sokkel sloeg

Het incident? Een appbericht over iets wat ik gezegd zou hebben en wat daar de consequentie van zou kunnen zijn. Doe normaal, dat is te onbeduidend om bij stil te staan! Ja, dat zou je zeggen. Maar voor mij kennelijk niet. Want het was onwaar, raakte aan mensen die ik liefheb en ik kon me er niet tegen verdedigen. Teveel voor mijn brein om aan te kunnen, dus mijn inwendige alarm ging op rood: gevaar!

Het brein en de werkende lagen

Ooit leerde ik iets over de werking van de hersenen in 3 met elkaar communicerende lagen. In een notendop: vanuit het reptielenbrein worden de meest basale functies aangestuurd, waarmee wij (over)leven. Ook huizen daar onze primaire impulsen flight, fight en freeze. Deze impulsen ervaren we in situaties waarbij we in overlevingsgedrag schieten. In ons zoogdierenbrein zitten de emoties en het geheugen dat ermee is verbonden. Daar omheen ligt de ratio die ons helpt bij het nadenken, verbanden leggen, keuzes maken en reflecteren.

In goede onderlinge samenwerking maken deze 3 breinlagen dat wij ‘normaal’ doen.

Gereduceerd tot reptiel

Maar als hevige stress om de hoek komt kijken, blokkeert de zuurstofstroom naar je ratio. Het relativerende deel van je brein werkt daardoor onvoldoende. Jouw negatieve emoties en overlevingsgedrag nemen het over met fight-, flight- of freeze-acties. Simpel gezegd kom je in een staat van disfunctioneren terecht, het reptiel is nu de baas.

Koppeling herinnering-emotie-gedrag

Overlevingsgedrag ontstaat in je vroege jaren. Je maakt dingen mee die jouw primaire impulsen prikkelen en daar emoties met een negatieve lading aan koppelen. Het brein onderscheidt geen ‘toen’ en ‘nu’, zij vindt alles één pot nat. In je leven komen steeds situaties voorbij die voor het brein dezelfde lading hebben, met dezelfde reacties tot gevolg. Een kleine, onbeduidende trigger kan dus enorme emoties aanspreken en daaraan gekoppeld onevenredig primair (lees: woest) gedrag uitlokken.

Wat kun je doen?

Op een moment van grote stress ben je strakgespannen, als een boog, en is alle aandacht gericht op vechten of vluchten. De kunst is om jouw aandacht te verleggen, waardoor het systeem kan herstellen. Als dat lukt, kun je weer helder denken en doen. De weg hier naartoe loopt via de ademhaling en het ontspannen van je spieren.

Adem in, adem uit

Rustig en diep ademhalen, brengt die broodnodige zuurstofstroom weer op gang. En omdat ons brein zich graag laat afleiden door plaatjes, helpt het extra om de weg van je adem te visualiseren: door de neus, keel en borst naar je buik waar het een rondje maakt en vervolgens langs dezelfde weg weer terug gaat.

Kom in beweging

Als je systeem klaarstaat om een dreun uit te delen of heel hard weg te rennen, moet die spanning eraf. Dat kan simpel! Namelijk door je spieren even extra aan te spannen: knijp ergens heel hard in of zet je even helemaal schrap. De ontspanning volgt vanzelf, zo werkt ons lichaam nou eenmaal. Daarom is sporten ook zo goed. En seks. En schrijven.

Bewuste toepassing

Hallelujah, dát klinkt makkelijk! Het herstel zit dus gewoon in het bewust gebruik maken van wat er al is: je adem en je spieren?! Ja, dat klopt. En als je je daar eenmaal echt van bewust bent – dus niet omdat je het nu gelezen hebt, maar na heel veel oefenen en toepassen en dan nóg eens (en nog eens) – zal dit een gamechanger voor je zijn. Ik beloof het je.

Dat appje dus?

Midden in mijn stressreactie als gevolg van dat stomme appje, terwijl ik niet in staat was te bewegen, mijn mond kurkdroog voelde en ik zag dat de kinderen tegen me praatten, maar ik me niet kon focussen op wat zij zeiden, realiseerde ik me wat er aan de hand was: mijn reptiel zwaait de scepter! Dus ik deed wat ik heb geleerd: ik haalde een paar keer heel diep adem, stond op en maakte een paar kniebuigingen (je moet toch wat terwijl drie kinderen je aanstaren) en keerde als vanzelf terug.

“Wat doe je mam?”

“Oh, niets bijzonders liefje, ik verjaag even een vervelende slang…”

photo credit: Green water dragon via photopin (license)

Zeg er maar wat van