Op de valreep bezocht ik met mijn kinderen de musical Anne Frank in Theater Amsterdam. Ik huilde er bittere tranen om het verhaal van Anne, de geschiedenis van mijn moeder en mijn eigen verdriet. Net als Anne was mijn moeder een Joods meisje in de Tweede Wereldoorlog. Zij overleefde de Holocaust wel. Ik schreef er een verhaal over.

Bij het uitbreken van de oorlog woont mijn moeder, een kleuter, met haar ouders en 2 broertjes in Amsterdam. Haar vader wordt in 1942 door de Nazi’s opgepakt, de rest van het gezin in 1943. Mijn biologische grootmoeder wordt naar de Hollandsche Schouwburg gebracht en later op transport gezet naar het Joodse doorgangskamp Westerbork. Grootvader overlijdt in februari 1945 in Gross Rosen tijdens een dodenmars, grootmoeder in augustus 1943 in Auschwitz.

Ontsnapt aan de Nazi’s

De kinderen komen in het Joodse kindertehuis terecht, tegenover de Hollandsche schouwburg. Zij ontsnappen aan deportatie naar Westerbork, omdat zij door een administratieve truc uit de crèche verdwijnen, net als nog 600 tot 1000 andere Joodse kinderen. Mijn moeder wordt naar een jong echtpaar in Sneek gebracht, later mijn opa en oma. Ook haar broertjes vinden onderdak bij pleeggezinnen elders in het land. Mijn moeder heeft een zorgeloze jeugd en blijft ook na de oorlog bij mijn grootouders wonen. Haar Joodse verleden stopt ze diep weg. Daar wil ze niets van weten.

Kleine journalist

In het midden van de jaren zestig trouwt mijn moeder met een Friese boerenzoon, mijn vader. Ze krijgen 3 kinderen, die een veilige opvoeding genieten in een nieuwbouwwijk in een Friese provinciestad. Wij weten niets van het verleden van mijn moeder, daar wordt niet over gepraat. Toch kom ik er rond mijn tiende achter dat er iets niet klopt aan het levensverhaal van mijn moeder. Mijn oma verspreekt zich tijdens een kopje thee. De kleine journalist in mij houdt niet op met vragen tot ze het verhaal kent. Daarna houd ik mijn mond.

Joods meisje in Fries jasje

Na mijn studie verhuis ik naar Noord-Holland. Daar besluit ik dat mijn geheim mijn verhaal wordt. Mijn nieuwe vrienden mogen best weten wie ik ben, welk bloed er door mijn aderen stroomt en hoe mijn familiegeschiedenis luidt. Tot mijn grote verbazing merk ik dat bijna iedereen geïnteresseerd is in mijn verhaal en dat niemand er een beladen zaak van maakt. Ik kan zijn wie ik ben. Een Joods meisje in een Fries jasje.

25 Obsessies

Dan vraagt mijn moeder plotseling of ik haar levensverhaal wil opschrijven. Het is het voorjaar van 2014, mijn vader is net overleden, misschien voelt ze de vergankelijkheid van het leven. Ik ben in eerste instantie niet zo enthousiast. Moet ik graven in een verleden dat zij altijd heeft stilgehouden? Toch besluit ik het te doen: voor mijn moeder, mijn broer en zus én mijzelf. En voor onze kinderen. Mijn oom – een verloren gewaande biologische broer van mijn moeder die pas opduikt als ik al getrouwd ben – geeft mij het laatste zetje. Ik ga het verhaal opschrijven. Voor de verhalenbundel 25 Obsessies.

Gevoelig stukje Joods-zijn

Ben ik geobsedeerd door mijn afkomst, vraag je je nu misschien af. Nou, zo erg is het nu ook weer niet. Maar ik ben wel nieuwsgierig naar mijn familiegeschiedenis. Voor het verhaal heb ik diverse bronnen geraadpleegd en behalve met mijn moeder, ook met andere nog in leven zijnde familieleden gesproken. De hoofdrolspelers worden immers steeds ouder, straks verdwijnen er verhalen mee het graf in. Hoewel ik vrij en blij over mijn familiegeschiedenis kan praten, blijft diep in mij een gevoelig stukje Joods-zijn bestaan. Dat steekt ook de kop op tijdens het schrijfproces. Regelmatig maak ik een ommetje met de hond. De tranen vinden hun weg in de decemberwind.

Geen geheim meer

Ik ben blij dat ik het verhaal heb opgeschreven en ik ben er trots op dat het is gepubliceerd in de bundel 25 Obsessies. Bovendien vind ik het dapper van mijn moeder dat ze toestemming heeft gegeven om het verhaal openbaar te maken. Immers: haar geheim staat nu zwart op wit en dat vindt ze best spannend. Het verhaal is natuurlijk niet af. Er is veel dat ik niet weet en waarschijnlijk nooit te weten zal komen. Ik heb zelfs van mijn zus alweer feitjes gehoord, die ik niet wist en die dus niet in het boek staan. En: het is mijn interpretatie en mijn beleving van deze geschiedenis. Van een historie die veel geheimen heeft gekend. Terwijl het verhaal zo bijzonder is.

Zeg er maar wat van