Boekrecensie ‘De kinderwet’: Een kwestie van leven of dood

Kun je bij een 17-jarige jongen een noodzakelijke bloedtransfusie afdwingen die hij vanwege zijn geloof weigert? De kinderwet gaat over rechter Fiona Maye die in deze zaak van leven of dood het beslissende woord heeft.

De carrière van rechter Fiona Maye gaat als een speer, maar haar privéleven zit in het slop. Ze voelt zich bedrogen wanneer haar man haar aan de kant zet voor een jongere vrouw. Jack verlangt naar passie, maar hun huwelijk is allang doodgebloed. Ook voelt Fiona zich schuldig en heeft ze last van zelfverwijt. Ze is te veel met haar werk bezig geweest, zo veel dat ze het krijgen van kinderen uitstelde. Toen was ze er ineens te oud voor en zou ze voor altijd kinderloos blijven. Nog meer dan in het verleden stort Fiona zich op haar werk.

Ethische kwesties

In de zaken die ze krijgt toebedeeld, moet Fiona zich buigen over ethische vraagstukken waarbij kinderen zijn betrokken. Ze behandelt een zaak van een aan drugs verslaafde moeder wier kinderen uit huis geplaatst dreigen te worden. Ze behandelt een zaak van een moeder van een vijfjarig meisje, die ervan overtuigd is dat de vader van het meisje, een strenge moslim, zijn dochter wil ontvoeren naar Marokko. Dan is er nog de zaak van een Siamese tweeling met één hart en één aorta en een gedeelde romp. Door in te grijpen kan één van de twee overleven. Maar volgens de wet is het leven van de een niet meer waard dan het leven van de ander. Is het dan moord als je een leven redt ten koste van een ander leven?

Het is vooral interessant om te lezen hoe rechter Fiona tot haar oordeel komt. De voors en tegens weegt ze zorgvuldig tegen elkaar af. Haar uitspraken zijn weloverwogen. Daar wordt ze ook om geroemd.

De Kinderwet van Ian McEwanDe zaak van de Jehova Getuige

Wanneer Fiona door de breuk met Jack steeds dieper in de put raakt, dient zich de zaak aan van de jonge Jehova Getuige, Adam. Deze jongen weigert bloedtransfusie omdat dit volgens zijn geloof niet mag. Er moet snel een uitspraak komen, want het leven van de jongen staat op het spel. Omdat hij minderjarig is, mag hij niet zelf over zijn lot beslissen. In de rechtszaal hoort Fiona de advocaten van het ziekenhuis en die van de ouders. Het ziekenhuis wil bloedtransfusie afdwingen, maar Adams ouders zijn daar fel op tegen. Volgens hun geloof wordt hun zoon dan overgeleverd aan de duivel. Fiona onderbreekt de zitting om Adam persoonlijk te spreken.

Gebrainwashed

Wat ze aantreft is een doodzieke, lijkbleke jongen. Vreemd genoeg sprankelen zijn ogen en is hij spraakzaam. Adam begint te praten over godsdienstles vroeger op school. Dat hij op school had geleerd dat de toekomst, het heden en het verleden één waren; dat de relativiteitstheorie bewees dat de tijd een illusie was; dat God over zijn lot zou beslissen; en dat Satan de vrije hand heeft om kwaad te doen. Fiona heeft het gevoel dat de jongen haar bespeelt. Hij speelt viool voor haar en draagt zelfgeschreven gedichten aan haar voor. Ze vindt hem een romanticus. Na een bezoek van twee uur moet Fiona terug naar de rechtszaal.

De rechterlijke macht

De passage tussen het moment dat rechter Fiona haar bezoek beëindigt en weer de rechtszaal binnenstapt is kort, maar spannend. Want wat gaat ze zeggen? Gaat ze de jongen dwingen een bloedtransfusie te ondergaan? Beroept ze zich op zijn recht een medische behandeling te weigeren nu hij toch bijna volwassen is? Of oordeelt ze dat hij tegen zijn geloof beschermd moet worden?

Toen ze binnenkwam en de zitting werd hervat, was het even na kwart over negen. Terwijl de zaal tot rust kwam, voelde ze het ongeduld onder de journalisten. Voor de kranten kwam dit tijdstip ongelegen. In het gunstigste geval, als de rechter het kort hield, zou het verhaal misschien de late edities kunnen halen. Pal voor haar hadden weer de verschillende advocaten plaatsgenomen, met meer ruimte nu, maar meneer Henry [Adams vader] zat alleen achter zijn raadsman, zonder zijn vrouw.
Zodra ze zat, begon Fiona met haar gebruikelijke inleidende opmerkingen.

De rechterlijke macht is voor de meeste mensen een ver van mijn bed show. Als het goed is krijg je er maar zelden mee te maken, waardoor je een zekere afstand voelt. Die afstand weet McEwan goed te beschrijven als Fiona het gerechtsgebouw binnenstapt; haar werkplek. Voordat ze haar kantoor bereikt, moet ze eerst een gewelfde gang door, een binnenplaats over en een trap op. Dan komt ze op een brede overloop met rood tapijt waarop de deuren van de andere rechters uitkijken. “Als een adventskalender, bedacht ze weleens.”

Rechtspreken vraagt om een zekere afstand, want als rechter moet je onafhankelijk en onpartijdig zijn. Je moet de wetten toepassen, rekening houden met de jurisprudentie en zo tot een evenwichtig oordeel komen. Maar McEwan brengt het recht dichtbij door ethische kwesties aan de orde te stellen. Het recht laat zich hier niet zo makkelijk spreken, want bij ethiek gaat het over normen en waarden; over wat goed is en slecht; over wat moreel gezien juist handelen is.

Persoonlijk

McEwan brengt ook Fiona dichtbij door je een kijkje in haar gedachten te geven. Nu Fiona heeft besloten dat ze van Jack wil scheiden – “hun  seksleven stelde toch al niks meer voor” – kan ze zich nog maar moeilijk concentreren. En sinds de zaak van Adam lukt het haar maar niet om de jongen uit haar hoofd te zetten. De kinderwet is een prachtig boek, dat je uit leest met een zucht van emotie.

Zeg er maar wat van