Sociale media: iedereen gebruikt het tegenwoordig. Newsroom meldt dat Facebook dagelijks 802 miljoen actieve gebruikers heeft. Dat is een indrukwekkend cijfer, gezien dit sociale netwerk pas in 2004 werd opgericht.

Ik vraag me altijd af wat Facebook tot zo´n populair en succesvol sociaal netwerk maakt. Het is zelfs al zo dat mensen er aan verslaafd raken, een onofficiële aandoening die bekend staat als de Facebook Addiction Disorder (FAD).

Als deze site zo verleidelijk is, dan moet er iets met de activiteiten zijn die gebruikers zoveel voldoening geven. Dus wat halen mensen eigenlijk uit dit sociale netwerk? Ik ben eens gaan kijken naar de meest voorkomende activiteiten van mensen, in de hoop de psychologie erachter te verklaren.

Het updaten van je status

Als je een Facebook gebruiker bent zoals ikzelf zul je weten dat er allerlei statusupdates op je newsfeed verschijnen. Het varieert van het type waar de gebruiker vertelt wat hij of zij op het moment aan het doen is tot willekeurige filosofische mijmeringen. Dan zijn er gebruikers die proberen mysterieus met hun updates te zijn en iedereen laten gissen naar wat ze bedoelen. Of er zijn van die updates waar gebruikers alleen maar klagen over alles en iedereen. Alles is mogelijk!

Om de vraag te beantwoorden waarom iemand denkt dat anderen zijn of haar statusupdate interessant vindt, moet je je bedenken waarom mensen eigenlijk willen praten en communiceren met anderen. We zijn immers sociale wezens die zich willen verbinden met de rest van de wereld.

De tevredenheid komt wanneer onze statussen worden erkend of, zelfs beter, ‘geliked’. Diep van binnen weten we als gebruikers dat elke keer wanneer we onze status updaten, veel van onze ‘vrienden’ het te zien krijgen en eventueel kunnen reageren en liken. Het is dit bewustzijn dat maakt dat we ons ‘uit willen schreeuwen’ in onze statussen (statusupdates stonden vroeger bekend als ‘ shoutouts’ op Facebook). Daarna wordt het geleidelijk aan een soort van conditioneringsproces, waarbij de gebruiker, elke keer als zijn of haar status feedback ontvangt van ‘vrienden’, beloond wordt met erkenning en goedkeuring.

Reageren en Liken

Volgens Pew Internet zijn we de meerderheid van de dag bezig met het reageren op en liken van statussen van anderen. Waarom is dit zo? Een mogelijke reden zou kunnen zijn dat, omdat we de likes en reacties van anderen zo waarderen, we dit ook terug willen doen. Als een vorm van ‘goodwill’. Zoals het spreekwoord zegt: ‘ Behandel een ander zoals je zelf ook behandelt wilt worden’, dat concept van wederkerigheid speelt hier zeker een rol. Er ontstaat een soort van wederzijds afhankelijke relatie waarin beide partijen dezelfde voldoening krijgen van het liken en reageren op elkaars statussen.

Wederkerigheid terzijde, je zult je wel afvragen wanneer we eigenlijk echt een status leuk of grappig vinden. Precies, meestal heb ik het idee dat ik alleen reageer op updates die ik leuk vind en niet omdat ik wil dat de ander ook op mijn statussen gaat reageren. Wat ik hier probeer te zeggen is dat het niet altijd gemakkelijk is om onze ware intentie te bepalen, omdat deze kan optreden vanuit je onderbewuste.

Check-in

Veel van het gebruik van Facebook gebeurt via onze smartphones. Een unique selling point van de Facebook app is de check-in, je locatie wordt dan via je GPS gevonden. Met de check-in loop je een aanzienlijk risico (in extreme gevallen) slachtoffer van stalking in de offline wereld te worden. Het intrigerende hier is, dat, ook al zijn Facebook gebruikers zich er van bewust dat hun privacy in het geding is, ze nog steeds bereid zijn hun huidige locatie met anderen te delen. Dit roept bij mij de vraag op: welke voldoening geeft het ons om anderen te laten weten waar we nu zijn of ooit geweest zijn?

Zoals het is met alle andere updates of berichten op Facebook, het plaatsen van je check-in laat anderen zien wat voor persoon jij bent. Maar toch, check-in is een ander niveau van statusupdates. Check-in is een actie, want je moet er fysiek zijn (dat wil zeggen, je spreekt de waarheid), dus er is eigenlijk een gevoel van voldoening als je bent waar je zegt dat je bent. Immers, actie spreekt luider dan woorden.

Er zijn nog andere legitieme redenen voor gebruikers om overal waar ze komen in te checken. Sommigen vinden het prettig om records van waar ze geweest zijn bij te houden en later terug te kijken op avonturen die ze hadden. Of als markering van hun prestaties en het krijgen van aandacht daarvoor. Maar ook zodat vrienden in de buurt hen kunnen lokaliseren.

Posten van Foto’s

Ze zeggen wel eens dat een foto meer dan duizend woorden zeggen kan. Precies, er is niets anders wat meer over je vertelt op Facebook dan je profiel- en omslagfoto. En de foto’s die je van tijd tot tijd op je profiel plaatst. In feite, als we een foto plaatsen bij onze check-in dan is dat een nog groter bewijs voor wat je doet. Woorden zijn maar woorden in je status, maar foto´s? Wanneer we onze foto´s delen met anderen, laten we het meeste van onszelf zien.

Vanuit een psychologisch oogpunt, het laten zien van foto´s van onszelf, is het een vorm van ‘impression management’. Waarmee we proberen te beïnvloeden hoe anderen ons zien. In wezen portretteren we onszelf op een manier zoals we willen dat anderen ons zien en, in de meeste gevallen, dat we leuk gevonden worden. Misschien willen we dat anderen ons zien als cool of humoristisch, dus plaatsen we onszelf met een bepaald fashion statement of laten we zien wat we gedaan hebben etc. Als je het ‘real’ wilt houden op Facebook is het plaatsen van foto´s waarschijnlijk de beste manier.

Dus wat halen mensen eigenlijk uit Facebook?

Erkenning, conditionering, wederkerigheid, ‘goodwill’ en ‘impression management’. Facebook activiteiten geven ons (onbewust) veel voldoening. Wat haal jij uit Facebook?

Lees meer over Facebook privacy.

Lees meer over de zin en onzin van sociale media op PsychologieMagazine.nl.

Zeg er maar wat van