In alle opvoedboeken die ouderschapsdeskundige Janneke van Bockel las, stonden kinderen centraal. Terwijl opvoeden een taak is die ouders compleet verandert en hun leven beheerst. Ze besloot daarom samen met Alice van der Pas een boek te schrijven met ouders als uitgangspunt: het Uitvindboek voor Ouders. Hoe redden zij het met al dat leven in de brouwerij? Over grenzen stellen, loslaten, chaos, kinderlijke manipulatie en al die oh zo herkenbare thema’s die de hoofdrol spelen in het drukke leven van ouders.

Verwacht geen boek met tips. Buiten wat algemene pedagogische richtlijnen als grenzen stellen, is wat Janneke betreft elke situatie uniek. Dus heeft zij voor specifieke situaties (kind wil niet eten, kind wordt snel boos) geen pasklaar antwoord. Wat ze wel kan, is haar eigen ervaringen en die van anderen delen. Ter lering en vermaak.

Ongewassen

De situaties die ze beschrijft, zijn soms zó herkenbaar. “Sta ik daar weer ongewassen en in mijn kloffie van gister op het schoolplein. Om me heen fris en fruitig opgemaakte moeders en een enkele vader strak in het pak. De pas geborstelde haren van mijn jongste dochter slierten alweer slordig om haar o zo lieve snoetje.” Ik ben niet de enige slons!

Ook het ondermijnen van het ouderlijk gezag zoals Janneke dat gadeslaat bij een familie in een drukke speeltuin, komt mij niet geheel onbekend voor.

Anders

Niet altijd zijn er overeenkomsten met mijn eigen leven. Zo is het boek gebaseerd op Janneke’s leven met een partner. Alleenstaande ouders, die eigenlijk nooit klaar zijn met huis en kind en veel zo niet alles alleen doen, zullen zich niet in alle situaties herkennen.

Als Janneke beschrijft hoe ze een moment geniet zonder dat te willen vastleggen, is dat voor mij een openbaring. Ik ben vrijwel vergroeid met mijn mobieltje die ik zelfs heb uitgekozen op zijn hoeveelheid pixels om haarscherpe beelden te kunnen maken.

Ook haar verbazing over gebrek aan regie deel ik niet. Maar ik had eerst een hond en dat doet wonderen. Grenzen trekken en consequent zijn heb je dan al uitvoerig kunnen oefenen (hoewel een kind geen puppy is).

Zintuigen

Soms ben ik het ronduit oneens met de schrijvers. Als pedagogisch wetenschapper en co-auteur Alice van der Pas aan het eind van het eerste hoofdstuk zegt dat beide ouders vreemd zijn bij geboorte en het kind daar erg aan moet wennen, denk ik aan de zintuiglijke waarneming door gehoor en smaak die het kind al in de baarmoeder had. De stemmen zijn toch niet vreemd en de intonatie en temperamenten ook niet? En dus zijn de ouders toch ook niet helemaal onbekend?

Lief

In datzelfde hoofdstuk citeert Alice een wetenschapper die beweert dat het oké is om je eigen kind af en toe te haten. “Laat moeder vooral niet denken dat ‘altijd lief’ het ideaal is. Meer recent betoogde de Britse therapeut Roszika Parker die zich specialiseert in problemen van moeders: toegeven dat je het kind zat bent, zijn gedrag of wat ook, dat je het haat – het is allemaal beter dan jezelf het geweld aandoen van onuitputtelijke liefde. Soms is ook moederliefde gewoonweg even op. Dat voelt aan als riskant, maar de moeder die durft toe te geven dat ze haar kind nu écht zat is, weet ook weer dat het kind beter verdient – en handelt daarnaar.”

Voor mij persoonlijk is het onmogelijk mijn kind te haten. Boos zijn oké, geduld verliezen oké, maar haten? Misschien is de terminologie gewoon even wat overdreven…

cover uitvindboek groot

Kwetsbaar

Ik ben het trouwens niet zo vaak zat. Een kind dat als ‘lastig’ wordt beschouwd, wordt soms verkeerd of niet begrepen. Het is lastig, omdat het die ruimte kreeg in plaats van grenzen. Omdat het moe is, overvraagd en/of in een te drukke omgeving zit. Of omdat het wordt verwaarloosd en op die manier om negatieve aandacht vraagt. Deze oorzaken liggen niet altijd ten grondslag aan irritant gedrag, maar volgens mij vaker dan we (h)erkennen. Hierbij neem ik – in weerwil van wat het boek beoogt – het standpunt van het kind in. Maar die zijn dan ook kwetsbaar en overgeleverd aan de zorg en grillen van de ouders die zo nodig een kind wilden.

Humor

De schrijfstijl van Janneke is behalve persoonlijk ook grappig. Dat begint al bij de eerste paar bladzijden als Janneke vertelt dat ze na geboorte zelf de navelstreng doorknipt begeleid door de woorden “Daar ga je dan op eigen benen”. Verbijsterde blikken van verplegend personeel. Janneke zelf vindt het niet te vroeg om zoiets te zeggen. Naar zelfstandigheid begeleiden begint toch vanaf de geboorte?

En als ze schrijft over het belang van burenhulp: “Want als er geen kip is die even een oogje in het zeil wil houden, is het niet de wipkip die de buurt kindvriendelijk maakt.”

Grenzen stellen

Het boek ontroert. Zoals bij de beschrijving van de rituelen als taartjes eten op de verjaardag van overleden opa. Het bevat wijsheden en soms tòch advies, bijvoorbeeld over het belang van grenzen stellen. “Op een bepaald moment is praten dan ook geen optie. Er moet gewoon iets: eis = eis en grens = grens, en begrip voor elkaar doet er niet toe.”

Dwingende kinderen

Zelf zegt ze niets te hebben gehad aan kant-en-klare pedagogische adviezen, die vind je in dit boek dan ook niet terug. Wel en passant leuke feitjes: “Zelfs normale kinderen vertonen in de omgang met hun ouders gemiddeld om de vier minuten licht aversief (tegendraads) gedrag en zijn om het kwartier duidelijk coërcief (dwingend). En met hun vergrootglas op de werkelijkheid ontdekken de geleerden: alleen al met een kind uit bed, aangekleed, ontbeten en op tijd naar school krijgen, zijn 36 grenzen en grensjes gemoeid. Is het kind humeurig, dan worden het er 72.”

De ideale moeder

Ook bevat het wijsheden die je soms zelf al bezat. Maar ze geven hoop: “Er is niet slechts één plaatje van een Goede Moeder. De kunst was – en is nu weer – mijn ideaalbeeld bij te stellen totdat het klopt met mijn werkelijkheid. Wanneer je niet kunt krijgen wat je wil, moet je willen wat je hebt. Afstappen van een ideaalbeeld is geen capitulatie.”

Chaos

Haar woorden herinneren je aan de altruïstische taak die opvoeden is: “Er zijn voor je kind is uitvinden wat je kind nodig heeft en je eigen behoeftes en angsten in de ijskast zetten.” En: “Voordoen, samendoen, toekijken, zelf laten proberen, loslaten. Telkens weer een stukje zelfstandiger. Zodat die nestblijvers op een dag toch het nest verlaten.”

En haar inzichten laten je glimlachen. “In het licht van de chaostheorie is het gezin een permanent instabiel dynamisch systeem’, las ik laatst (maar ik weet niet meer waar). Als je er zo naar kijkt is dat best een stabiele situatie.”

Koek naar school

Het is zoals het gesprek op het schoolplein: door te horen hoe andere ouders lastige situaties te lijf gaan, steek je zelf ook wat op. Hoe reageer je als je kind koek mee naar school wil in plaats van fruit? Janneke doet dat als volgt wanneer haar kind beweert dat al haar klasgenoten koeken bij zich hebben: “Nee schat, zo doen wij dat niet.” Het werkt, in haar geval, haar dochter stopt met zeuren. Zo simpel kan het soms zijn.

Auteurs Janneke van Bockel en Alice van der Pas

Auteurs Janneke van Bockel en Alice van der Pas

Hulpverleners

Het Uitvindboek voor Ouders lees je zoals je het zelf wilt. Het bestaat uit dertien hoofdstukken die zijn opgebouwd uit drie, vier anekdotes door Janneke (witte pagina’s) en een theoretische toelichting voorzien van (wetenschappelijke) voetnoten door Alice (gele pagina’s). Aan het begin van elk hoofdstuk is aangegeven wat de bijdragen zijn van Janneke en Alice. Enkele onderwerpen zijn: moeder worden, samenwerken, wegcijfer- en probleemgedrag en hulpverleners.

Hulpverleners zijn volgens het tweetal niet altijd in staat om door de ogen van de ouder naar de situatie te kijken en de kennis en inzichten van de ouders te erkennen. Het advies van de schrijfsters: neem naar een deskundige iemand mee die jouw ervaringen kent en jouw denken kan toelichten – zeker de eerste keer.

Verschil theorie en praktijk

Janneke en Alice wilden een boek schrijven waarbij de ouders als uitgangspunt dienden en niet de kinderen. Want “er is een hemelsbreed verschil tussen kennis over kinderen en datgene wat ouders dagelijks doen en meemaken.” Het gaat niet zozeer om hoe je kinderen het beste opvoedt, in hun waarde laat of ruimte geeft, al komt dat wel terloops te sprake.  In het boek gaat het vooral over de twijfels van ouders: doe ik het wel goed? De stress en onrust die het hebben van kinderen met zich meebrengt. En de verandering die je ondergaat als ouder. Als je er wijzer van wordt, is dat meegenomen, maar het boek is vooral een feest van herkenning en laat je lachen.

Het uitvindboek voor Ouders is te koop in de boekhandel en (als e-book) te bestellen via deze website.

De grote foto is gemaakt door Rolands Lakis en valt onder de Creative Commonslicentie.

Zeg er maar wat van